چهارشنبه سیام شهریورماه ۱۴۰۱ بود که زارع‌پور، وزارت ارتباطات و اطلاعات فناوری اعلام کرد «ممکن است ارتباط‌هایی توسط دستگاه‌های امنیتی تصمیم‌گیری و اعمال شود». مدتی پس از انتشار این نقل قول در خبرگزاری‌های روابط، روابط عمومی وزارتخانه این خبر را اشتباه رسانه‌ها در انعکاس خبر دانسته و محدودیت در اینترنت را تکذیب کرد. چند ساعت بعد از اینستاگرام و بامداد ۳۱ شهریور واتساپ فیلتر شدند.

از آن روز تا الان در اینترنت در کشور آغاز شده و ما را با شبکه‌های می‌خواهد که به زحمت می‌توان آن را شبکه «جهانی» اینترنت خواند. «اکنون چیزی به نام اینترنتی نداریم. چیزی که وجود دارد یک شبکه دست و پا شکسته و ناپایدار است.» این جمله از کیوان جامه‌بزرگ، عضو هیئت مدیره سازمان نصر تهران، خلاصه‌ای است از آنچه در 50 روز گذشته در شبکه موسوم به اینترنت جهانی در کشور گذشته است.

شاید بد نباشد اگر گاهی نگاهی به روزهای گذشته بیاندازیم، آن چه را که در عصر تاریک فیلترینگ و جلوگیری از رخ دادن آن را می بینیم تا ببینیم بعد از همه بلاهای نازل شده روی پلتفرم ها و سرویس های مختلف، حالا وقتی از اینترنت حرف می زنم دقیقاً از چه چیزی حرف می زنم. میزنیم. جدول زیر در قالب یک تایم‌لاین تاریخ فیلتر و رفع فیلتر شدن پلتفرم‌ها، سرویس‌ها و وب‌سایت‌ها در روزهای اخیر را نشان می‌دهد:

پلتفرم های فیلتر شده تاریخ فیلترینگ تاریخ رفع فیلتر
اینستاگرام ۳۰/شهریور
واتساپ ۳۱/شهریور
گوگل پلی استور ۱/مهر
لینکدین ۱/مهر ۲۶/مهر
اپ استور ۱/مهر ۲۶/مهر
سایت استارلینک ۱/مهر ۲۶/مهر
اسکایپ ۱/مهر ۲۶/مهر
سایت مایکروسافت ۱/مهر ۲۶/مهر
بازی‌ کلش آو کلنز ۲/مهر ۱۲/مهر
بازی کالاف دیوتی ۸/مهر
بازی دوتا ۲ ۸/مهر ۵/آبان
بازی کنتر استرایک ۸/مهر ۵/آبان
سِشن (جلسه) ۱۴/مهر
گوگل ادز ۱۹/مهر ۲۶/مهر
قطع کامل انواع VPNها ۲۴/مهر
گوگل مپس ۷/آبان
سیستم ارسال پیام فایربیس ۷/آبان
گوگل ترنسليت ۷/آبان ۸/مهر
گوگل دیسکاور ۱۰/آبان

دسترسی به اینترنت روزبه‌روز سخت‌تر شد

فیلتر شدن پلتفرم‌ها و سرویس‌های بین‌المللی، قطعی‌های چندساعته اینترنت در طول شبانه‌روز، از کار افتادن VPNها و فیلترشکن‌ها، کاهش شدید سرعت و کیفیت، کاهش پهنای باند کشور و اختلال در وضعیت اینترنت کشور مجموع وقایعی است که در 50 درصد محدودیت‌ها در اینترنت کشور وجود دارد. روز گذشته رخ داد و همه اینترنت را مشابه آنچه در آبان‌ماه ۱۳۹۸ اتفاق افتاد، به‌طوری‌که از دسترسی خارج نشد، اما دسترسی به آن را با دردسرها و چالش‌های فراوان انجام داد.

از نیازهای روزمره کاربران متوسط ​​به اینترنت تا امکان کسب و کارهای کوچک و تحت تأثیر این تحولات قرار گیرد. پیامدهای منفی این محدودیت‌ها اقتصاد دیجیتال ایران را هم بی‌بهره و به تبع آن، به کل اقتصاد کشور هم آسیب جدی وارد کرد. آمارهای مختلف منتشر شده از این بخش‌های مالی توسط نهادها، شرکت‌ها و کسب‌وکارهای مختلف گواه‌های زیان‌های جدی وارد شده به اقتصاد دیجیتال دیگر است که تا سه سال به سهم هفت درصد از کل اقتصاد کشور می‌رسد.

پس از فیلتر شدن اینستاگرام و واتساپ، در اولین روز مهرماه نوبت از جمله لینکدین، گوگل‌پلی و اپ‌استور خارج شد. شروع زمزمه‌های حضور اینترنت استارلینک در ایران هم باعث شد سایت استارلینک از دسترسی کاربران با IP ایران خارج شود. در دومین روز مهرماه هم اسکایپ و سایت مایکروسافت فیلتر شدند. در همین روزهای ابتدایی مهرماه فیلترینگ به بازی‌های ویدیویی در نسخه‌های موبایل و ویندوزهای آن‌ها رسید و از این بازی‌ها از دسترسی به بازی‌های ایرانی خارج شد. از جمله این بازیها می‌توانم بازی های کلش آو کلنز، کالاف دیوتی، فورتنایت نسخه موبایل، کنتر استرایک، ایپکس لجندز2 و… اشاره کرد که دوتا از آن‌ها، از جمله کلش آو کلنز، چند روز بعد از رفع فیلتر شده و بار دیگر دردسترس قرار گرفته است.

روز نوزدهم ماه مهر سرویس گوگل ادز هم زیر تیغ فیلترینگ رفت و کسب‌وکارهای اینترنتی را در حوزه تبلیغات با دردسرهایی می‌کرد. این پلتفرم‌ها چند هفته پس از اعمال، سرانجام در تاریخ ۲۶ مهر رفع فیلتر شدند.

بدین‌ترتیب، دسترسی به پلتفرم‌های مختلف با استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ می‌شود و کاربران دیگر به غیر فعال کردن VPNهای خود نیاز دارند. با افزایش تعداد پلتفرم‌های فیلترشده از یک سو، فروش VPN بیش از پیش از خرید و از سوی دیگر، گوشی‌ها و سایر دستگاه‌ها به کاربران اینترنتی اینترنتی به جولانگاه بدافزارها و بسترهای امنیتی امنیت دستگاه‌ها و کاربران تبدیل می‌شوند.

ادامه وضعیت فیلترینگ میزان استفاده کاربران از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسانی‌های فیلتر شده را کاهش داده است. همان‌طور که پیش از این فیلتر شدن توییتر و تلگرام، این پلتفرم‌ها را از مردم خارج از کشور خارج کردند. در این وضعیت راه حلی برای استفاده از فیلترینگ، استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ برای دسترسی به آن ها ممکن است. بنابراین در هفته پایانی ماه مهر VPNها مختل شدند و همچنان هم با مشکل و کندی مواجه هستند.

این روش البته پیش‌بینی می‌شود از این روش و در جلوگیری از اختلالات اینترنتی در تیرماه سال جاری نیز مورد استفاده قرار گیرد اما این بار با شدت بیشتری انجام می‌شود. به‌طوری‌که دسترسی به تعداد زیادی از VPNهای غیرممکن شده و حتی VPNهایی که کاربران از آن‌ها استفاده می‌کنند نیز می‌توانند با کاهش و کاهش شدید سرعت مواجه شوند. مطابق با شرایط حاکم بر جامعه، همچنین سرعت و کیفیت اینترنت و همچنین اختلالات اعمال شده در VPN ها کم و زیاد می شود.

شبکه ملی اطلاعات پرچم ایران در لپتاپ

اسرار بر جایگزینی پلتفرم های داخلی

در طول این دوران به موازات اعمال روش‌های مختلف برای ایجاد محدودیت هرچه بیشتر در اینترنت جهانی دائما بر طبل شبکه ملی اطلاعات و پلتفرم‌های داخلی کوبیده شد. سازمان مدام بر ترک شبکه‌های اجتماعی و مهاجرت به نمونه‌های داخلی داخلی کرده و همچنان بر همین دستور اسرار دارند. عصراری که البته با انکار کاربران و کسب‌وکارها مواجه می‌شوند. چراکه نه کاربران مناسبی برای این پلتفرم‌های خارجی دارند و نه کسب‌وکارها در اینستاگرام پلتفرمی را می‌شناسند که کاربران در آن حضور دارند تا چراغ کسب‌وکارشان را روشن نگاه کنند.

با این وجود، کشوری با ظرفیت‌های داخلی موجود و توسعه آن‌ها در آینده نزدیک، نام‌هایی را برای جایگزینی مطرح می‌کنند و بر ویژگی‌های مثبت و نقاط قوت این تخته‌ها ساخته شده‌اند. اما بسیاری از مردم که پیشینه برخی از این نام‌ها را به یاد دارند، با اظهار بی‌اعتمادی نسبت به این پلتفرم‌ها در آن‌ها نه می‌گویند.

آن‌ها همچنان برای رفع نیازهای روزمره خود، از برقراری ارتباط تا خرید و فروش و دریافت اخبار و اطلاعات، طی مسیرهای صعب العبور برای دسترسی به پلتفرم‌های بین‌المللی را می‌توان در این پلتفرم‌های تبلیغ شده توسط مردم می‌دهند. وزیر ارتباطات اما راه حلی برای مقابله با این مقاومت را با جرم‌انگاری از فیلترشکن‌ها دانسته و گفته است که فروش و کسب درآمد از VPN غیرمجاز و جرم‌انگاری در این زمینه هم در دست انجام است.

در تمام این روزها صداهایی از فعالان و موضوعات عرصه فاوا به گوش می‌رسد که با وضعیت حاکم بر اینترنت کشور مخالفت می‌کند. یکی از آن‌ها با اشاره به تلاش‌های بسیاری از فعالان عرصه فناوری اطلاعات می‌گوید: «تمام رشته‌هایی که بافتیم پنبه می‌شوند» رسانه‌های مختلف هم با جستجو برای به تصویر کشیدن آسیب‌های وارد شده به افراد و کسب‌وکارهای شاغل در این عرصه به طرق مختلف خطرات خطرناکی که این کارها را گوشزد می‌کنند. کرده اند.

فیلترینگ ادامه دارد…

هیچ گوشی اما شنوای این صداها نیست؛ با گذشت حدود 2 ماه از آغاز موج سازی در کشور مجدداً روی دکمه فیلترینگ است. هر چند که از پلتفرم‌هایی که پیش از این فیلتر شده بودند، از جمله لینکدین، اپ‌استور، اسکایپ و… بودند، در آخرین روزهای مهرماه رفع فیلتر شدند اما هفتم آبان موتور فیلترینگ دوباره روشن شد و این بار برخی از سرویس‌های گوگل را طعمه خود کردند. .

به‌دنبال اخطار سپر امنیتی گوگل درباره اپلیکیشن ایرانی روبیکا، سرویس‌هایی از جمله گوگل‌مپس، سیستم ارسال پیام فایربیس و گوگل ترنس‌لیت فیلتر یا مختل شدند. همه سرویس‌های گوگل‌مپس و گوگل ترنس‌لیت برداشته می‌شوند اما سایر سرویس‌ها همچنان از خارج هستند و کاربران و کسب‌وکارها را با مشکل می‌توانند کنند. روند فیلترینگ تا هفته گذشته نیز همچنان ادامه داشت. دهم آبان گوگل دیسکاور به‌عنوان آخرین قربانی به دام فیلترینگ افتاد.

در وضعیت بدیهی است که چنین ارتباطات تجاری در بسته فیلترینگ می‌خورد. آمارهای منتشر شده از کاهش تولید و فروش و همچنین کاهش مبادلات تجاری با سایر کشورها نیز می‌تواند ادامه یافتن فیلترینگ را نشان دهد و در این روزها ضربه بزرگی به اقتصاد کشور وارد کند.

باید در نامگذاری اینترنت نقد کنیم

مرور تایم‌لاین اتفاقات رخ‌داده برای اینترنت کشور حاکی از آن است که در حدود دو ماه قطعی سراسری اینترنت برای روزهای متوالی در کشور رخ نمی‌دهد اما اعمال عوامل تأثیرگذار در بخش‌های مختلف و با روش‌های گوناگون این دوران را به تاریک‌ترین دوران برای کشور اینترنت تبدیل می‌کند. کرده است. همه‌ی کامل و آسانی در اینترنت به وجود نیامده است، اما بسیاری از طرح‌های صیانت‌شده برای آن‌چه «ساماندهی فضای مجازی» را می‌توان به‌صورت یک‌بار اجرا کرد و بیشتر برنامه‌هایی را اجرا کرد که برای پهنای باند و بستن پلتفرم‌های خارجی که مخل امنیت کشور را می‌شدند نرم‌نرمک می‌کردند. محقق شده است.

تلاشی که سال‌ها برای اجرای طرح اینترنت ملی انجام شده است، حالا بیش از هر زمان دیگری به ثمر نشسته است. اینترنت به دورترین نقاط دسترسی کاربران ایرانی اینترانت یا همان شبکه داخلی پیدا کرده است. هر چند بنا به اظهارات فیلتر دولت «اینترنت فیلتر نشده، تنها دو پلتفرم هستند» اما کاربران از وضعیت دیگری حکایت دارند:

در حال حاضر، مهم‌ترین و پرکاربرترین پلتفرم‌های بین‌المللی مثل تلگرام، اینستاگرام، فیسبوک، توییتر، واتساپ، یوتیوب، گوگل پلی استور و سایر سرویس‌های گوگل و… زیر تیغ تیز فیلترینگ قرار دارند و پهنای باند رمقی برای اتصال به پلتفرم‌های باقی مانده باقی می‌مانند. نگذاشته و حتی دسترسی به سرویس‌ها و سکوهای داخلی هم با سرعت کم و کیفیت نامطلوب میسر است. در شرایطی چگونه می‌توان از چنین پدیده‌هایی به نام اینترنت، معنا و مفهومی جز ارتباط با یک شبکه جهانی، حرف زد؟

منبع