کوسه‌ها گونه‌هایی تازه‌وارد در سیاره‌های ما حد و حدود ۴۵۰ میلیون سال از این حیوانات می‌گذرند. کوسه‌ها پایان‌اند از چهار مورد از پنج انقراض دسته‌جمعی بزرگ کره‌ای زمین جان سالم به در ببرند، از جمله فاجعه‌ای عظیمی که ۶۶ میلیون سال پیش در دوره کرتاسه دایناسورهای غیرپرنده را از بین برد.

دیرینه‌شناسان می‌گویند کوسه‌ها قدیمی‌تر از دایناسورها هستند که تقریباً ۲۴۰ میلیون سال پیش در زمین ظهور کردند. نکته‌ی جالب دیگر این است که گفته می‌شود قدمت کوسه‌ها پیش از ظهور درختان برمی‌گردد. درختان حدوداً ۳۹۰ میلیون سال پیش روی زمین پیدا کردند. کوسه‌ها به‌عنوان گروه بزرگی از حیوانات چگونه می‌شوند این همه سال زنده بمانند؟ راز موفقیت این حیوانات چیست؟

یکی از توضیحات این است که کوسه‌ها می‌توانند در واکنش به شرایط محیطی فیزیولوژیکی خود را اصلاح کنند (مثلاً کاهش بدن در هنگام افزایش دما). این مشخصه باعث می‌شود که گونه‌ها به سرعت را با آشیان‌های بوم‌شناختی که همیشه در حال تغییر هستند سازگار کنند.

کوسه‌ها جزو خویشاوندان نزدیک چارگوش‌ماهی‌ها، پرتوماهی‌ها و موش‌ماهی‌ها (کیمرا) می‌شوند که همگی اعضای گروهی به نام غضروف‌ماهیان هستند. وجه تمایز غضروف‌ماهیان این است که بخش اعظم اسکلت آن‌ها به‌جای استخوان از غضروف ساخته شده است.

مطالعات انجام‌گرفته بیان ژن در چارگوش‌ماهی‌ها نشان می‌دهد این دسته از ماهی‌های غضروفی می‌توانند با تغییر چند درجه روی مقداری که در آن زندگی تغییر کنند، می‌توانند تغییر کنند. برای نمونه جمعیتی از چارگوش‌ماهی زمستانی (با نام علمی Leucoraja ocellata) که در دریای جنوبی سنت لارنس در کانادا زندگی می‌کنند، در دوره‌های ۷ هزار ساله با افزایش ۱۰ درجه‌ای دمای آب تطبیق می‌شوند. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۶ که در انجمن Royal Society Open Science منتشر شد، این ماهی‌ها را در بازه‌های زمانی مجله‌های یادشده بدن خود ۴۵ درصد کاهش داد. به عقیده‌ی چشمگیر این میزان کاهش بدن، بسیار است.

از نظر طرحی، ۷ هزار سال دوره کوتاه‌مدتی می‌شود و همین امر باعث می‌شود که موضوعی را کاهش دهد که ماهانه بدن کارگوش‌های زمستانی ناشی از نوعی پاسخ اپ‌ژنیک است. به بیانی بهتر، زمستان‌های عقیده‌ای می‌توانند به جای انتخاب طبیعی در اولویت‌دهی به ماهی‌های کوچکتر، عوامل محیطی باعث تغییر بیان ژن‌ها در چارگوش‌ماهی‌ها شوند.

کریستوفر لو، استاد زیست‌شناسی دریا و مدیر آزمایشگاه Shark Lab در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا لنگ بیچ، در گفت‌وگو با لایوساینس اعلام کرد وجه تمایز برخی از کوسه‌ها این است که ژنوم بسیار بزرگی دارند. این ژنوم ممکن است حاوی ژن‌ها باشد که اکنون به کار نیایند اما به آن‌ها سازگاری با شرایط آب و هوای گذشته کمک کرده باشد.

بهعلاوه، انواع مختلفی از نرم‌آبش‌داران (زیررده‌های از غضروف‌ماهیان که شامل کوسه‌ها می‌شود) می‌توانند در بین آب‌های شور و شیرین جابه‌جا شوند. حرکت در بین آب‌های شور و چالش شیرین بیولوژیکی بزرگی است. گاوکوسه (با نام علمی Carcharhinus leucas) یکی از شناخته‌شده‌ترین کوسه‌هایی است که می‌توان در آب شور و زندگی کند. این احتمالاً در دورانی است که در حال تغییر جهان است و حجم عظیمی از آب شیرین به دلیل ذوب شدن یخ‌ها وارد اقیانوس‌ها می‌شود، به گونه‌های قدیمی که کمک کرده است.

گوین نیلورمدیر پروژه تحقیقاتی فلوریدا روی کوسه‌ها، می‌گوید طبیق‌پذیری با آب شور و احتمالاً زیربنای طول عمر کوسه‌ها به‌عنوان یک گروه است. به‌نقل از موزه‌ی تاریخ طبیعی لندن، کوسه‌ها در عمق‌های مختلف آب یافتن می‌شوند؛ آن‌ها در اقیانوس‌های عمیق زندگی می‌کنند، گروهی در دریاهای کم‌عمق هستند و حتی برخی از آن‌ها در رودخانه‌ها می‌شوند. کوسه‌ها می‌توانند از مجموعه‌های متنوعی از غذاهایی مانند پلانکتون‌ها، ماهی‌ها، خرچنگ‌ها، فوک‌ها و حتی نهنگ‌ها تغذیه کنند. به عبارت دیگر اگر یک زیستگاه یا نوعی منبع غذا درمعرض خطر باشد، تنوع کوسه‌ها باعث می‌شود حتی در صورت جمع‌آوری گروهی از آن‌ها، گروهی دیگر همچنان زنده بماند.

مقالات مرتبط:ما به‌طور معمول به‌عنوان حیوانات کاملاً گوشت‌خوار نگاه می‌کنیم اما به‌لطف مطالعه‌های سال ۲۰۱۸ در مجله Proceedings of the Royal Society B منتشر شد، اکنون می‌دانیم کوسه‌ها تنوع زیادی دارند. سازگاری کوسه‌ها با انواع منابع غذایی احتمالاً به آن‌ها امکان می‌دهد که در هنگام مصرف منابع مختلف، مرتب غذا به بدن خود برسانند و زنده بمانند.

با این که کوسه‌ها به‌لطف تطبیق‌پذیری‌های خود را می‌پذیرند از انقراض دسته‌جمعی جان سالم در ببرند، در حال حاضر با چالشی بی‌سابقه دست‌وپنجه نرم‌کننده می‌کنند: فعالیت‌های انسانی.

نیلور می‌گوید کوسه‌ها در گذشته، با تغییرات اقلیمی‌ها مقابله می‌کند، اما امروز بزرگ‌ترین چالش برای کوسه‌ها و پرتوماهی‌ها، سید بی‌رویه توسط انسان است. به گفته‌ی نیلور، این حیوانات هیچ ترفند هوشمندانه‌ای بلد تا با اتکا آن را از خود جلوگیر کنند. کریستوفر لو می‌گوید: «احتمالاً آثار ناشی از مصرف، مواد آلاینده و نابودی زیستگاه باعث نابودی کوسه‌ها در برخی مناطق می‌شود.»

نقش کوسه‌ها در اکوسیستم‌توان‌ها را نادیده گرفت، چون اکثر حیوانات شکارچی رأس هرم غذایی هستند و نقش مهمی در تنظیم ثبات بخش‌های پایینی زنجیره‌ای غذایی ایفا می‌کنند. تعداد شکارچیان بسیار کمتر از پلانکتون‌ها است، اما اثر بزرگ‌تری از خود بر جای می‌گذارد. چون شکارچیان رأس هرم از ماهی های شکارچی، ماهی های شکارچی از ماهی های گیاهخوار و ماهی های گیاهخوار از پلانکتون ها تغذیه می کنند.

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!