به زومیت، حداقل در ۱۰ گزارش روز گذشته کاربران مختلف در شبکه‌های اجتماعی از جمله توئیتر نسبت به اختلال و قطعی در سرویس‌های فیلترشکن‌شان که در نهایت باعث کاهش کیفیت اینترنت می‌شوند، اعتراض‌های گوناگونی مطرح کرده‌اند.

اختلال در فیلترشکن ها و کندی در استفاده از آن ها هم در بین اپراتورهای مختلف متفاوت است. در واقع مشکل روی سیستم فیلترشکن‌ها نام‌تقارن است و اپراتور به اپراتور فرق دارد. در برخی از اپراتورها بر روی فیلترشکن‌ها و سایت‌های رمزنگاری بیشتر است و در برخی از اپراتورها این مشکل ضعیف‌تر دیده می‌شود. به همین دلیل، برخی از تحلیلگران معتقدند که روی شبکه اینترنت در چند هفته متوالی شاهد آن نبوده است. چراکه چندین بار دسته بندی روی DNSها و سرویس های رمزنگاری شده (TLS) به حساب می آید که فیلترشکن ها از آن استفاده می کنند.

کاربران چه می‌گویند؟

برای پیگیری از صحت این ادعاها با اپراتورهای ارتباطی و شرکت ارتباطات زیرساخت تماس گرفتیم. اما تا این لحظه هیچ‌کدام از آن‌ها حاضر به ارائه جزئیات و دقیق درستی یا نادرستی ادعاهایی هستند که در شبکه‌های مجازی منتشر شده، منتشر نشده‌اند.

بررسی‌های میدانی زومیت نیز نشان می‌دهد که بسیاری از فیلترشکن‌ها یا از کار افتاده‌اند یا اگر به آن‌قدر سرعت اینترنت را کاهش دهند، امکان استفاده از سرویس‌های مختلف وجود ندارد. همچنین برخی از وب‌سایت‌ها یا سرویس‌هایی که فیلتر نبوده‌اند حالا یا دردسترس دسترسی یا دسترسی به آن‌ها با مشکل همراه است. برای نمونه تماس صوتی در واتساپ از امروز (4 تیر) برای برخی از کاربران بدون فیلترشکن قابل استفاده نیست. از طریق دسترسی به برخی از سرویس‌های فیلتر شده مانند توییتر و تلگرام برای استفاده از کاربران امکان‌پذیر است، هر چند باز شدن تصاویر یا ویدئو روی این سرویس‌ها با مشکل مواجه است.

در همین زمینه، تحلیلگران و کاربران مختلف از تجربیات خود در استفاده از فیلترشکن و اختلالاتی که در چند روز اخیر حتی روی سایت‌های داخلی هم دیده می‌شود، در شبکه‌های اجتماعی گزارش داده‌اند.

در همین زمینه یکی از کاربران توییتر که خود را هم مهندس کامپیوتر معرفی کرده است، در توییتی می‌نویسد:

امروزه اختلالات شدید روی TLS و هر پروتکل رمزنگاری‌شده دیگری در حال رخ دادن است که کاربران بسیاری را تحت تأثیر قرار می‌دهند و به نظر می‌رسد این دلیل زیرساختی وجود ندارد و توسط DPI فیلترینگ ایجاد شده است.

یا گروهی دیگر از کاربران ضمن اشاره به اینکه فقط روی سایت‌های خارجی نیست، اعلام کرده‌اند که بسیاری از سایت‌های داخلی نه فیلتر شکن و نه با فیلترشکن باز نمی‌شوند.

در ادامه گزارش کاربران، گروهی هم از تفاوت در این تفاوت گفته‌اند. برای نمونه در این زمینه با اشاره به تجربه فیلترینگ متفاوت برای کاربران در توییتر خود نوشته است:

تجربه فیلترینگ کاربران مختلف باهم تفاوت دارد. چیزی که احتمالاً اتفاق می‌افتد، تلاش برای مختل کردن زیردامنه‌های CDN و مخزن رسانه شبکه‌های اجتماعی است. نمونه هایی که در توییتر به آن برخورد می کنند: نمایش توییت ها (متن) و عدم نمایش تصویر (هم تصویر کاربری و هم تصاویر توییت ها) و ویدئو بوده است.

در همین زمینه کارشناس دیگری در توییتر به نکات امنیتی فیلترشکن‌ها و سیستم‌های رمزنگاری‌شده اشاره می‌کند و گفته می‌شود که با فیلترشکن‌های مختلف، حاکمان کاربران را از فیلترشکن‌های مختلف می‌کشند که در نهایت امنیت آن‌ها را به خطر می‌اندازند.

سیستم فیلترینگ در حال تغییر است؟

نکته‌ای که به‌خاطر بسیاری از کاربران و مواردی که در مورد مشکلات بعدی روی فیلترشکن‌ها و سایت‌های رمزنگاری‌شده شنیده‌شده می‌شود، این است که کشوری که شواهد سیستم‌های فنی فیلترینگ تغییر می‌کند، تغییر می‌کند.

در همین زمینه مدیر فنی یکی از شرکت‌های فناوری ایران در گفت‌وگو با زومیت با این ادعاها، می‌گوید که به درستی نشان می‌دهد که سیستم فیلترینگ تغییر می‌کند که یا ممکن است فیلترینگ تجهیزات در به‌روزرسانی باشد یا سناریوهای جدید برای سیستم فیلترینگ کشور باشد. در حال حاضر پیاده‌سازی باشد تا به آن برنامه‌های شدیدتری برای اجرای فیلترینگ در کشور اضافه شود.

به گفته این کارشناس تغییراتی که در چند روز گذشته روی TLS یا DNS قابل مشاهده است، این موضوع مشکلی است که روی ترافیک سالم اینترنت دیده می‌شود حتماً به اجرای سیستم فیلترینگ در کشور باز می‌گردد.

او برای اثبات ادعای خود به زوم می‌گوید:

برای این اعلام می‌کنیم که روی سرویس‌های مختلف اینترنتی و فیلترشکن‌ها به‌خاطر تغییر در سیستم فیلترینگ کشور است که سطح شبکه زیرساخت با هیچ مشکلی همراه نیست و در اینترنت زیرساخت قطعی دیده نمی‌شود. ولی در لایه TLS که رمزنگاری بین کلاینت و سرورها را انجام می‌دهد، مانع‌های شدیدی می‌شود که کاربران را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

به خطاهایی که برخی از کاربران در شبکه‌های اجتماعی در هنگام باز کردن برخی از سرویس‌ها از آن گزارش می‌دهند، رخ می‌دهد که سیستم فیلترینگ را می‌کند، سعی می‌کند فرآیند پردازش را بین بازدیدکننده‌ها و سرورهای اصلی و درنتیجه این سرویس‌ها، وب‌سایت‌ها و سرویس‌های آنلاین چه داخلی و خارجی انجام دهد. چه خارجی با مشکل در ارائه اطلاعات به کاربران می‌شوند.

او در مورد گزارش برخی از کاربران که حالا مدتی است توییتر و تلگرام هم بدون فیلترشکن دردسترس هستند. اما سایت‌های معمولی بدون فیلتر (چه داخلی و چه خارجی) با مشکل در ورود هستند، به زومیت توضیح می‌دهند:

وقتی سیستم‌های پیچیده‌ای مانند تجهیزات فیلترینگ داشته باشند، با هر به‌روزرسانی روی این تجهیزات، تأثیرات جانبی منفی روی شبکه اینترنت بود. برای نمونه سرویس توییتر یا تلگرام که تا دیروز فیلتر چند ساعتی بدون فیلتر برای کاربران قابل استفاده می‌شود.

به نظر می‌رسد که به‌تدریج به‌تدریج سیستم‌های فیلترینگ در کشور، سیستم خود سیستم فیلترینگ کشور ممکن است گاهی اوقات با مشکل همراه باشد که این مشکل‌ها در دسترسی یا عدم دسترسی به سرویس‌های اینترنتی را ایجاد می‌کنند و در واقع تمام این اتفاق‌ها تغییرات جانبی را ایجاد می‌کنند. در سیستم فیلترینگ کشور است.

به گفته او، کاربران به آن اشاره می‌کنند و از آن ناراضی‌اند تغییراتی دارند که سیستم فیلترینگ کشور روی لایه‌های TLS یا لایه‌های رمزنگاری شده و لایه‌های DNS ایجاد شده است. بسته‌های توضیحی برای سیستم‌های فیلترینگ بسته‌شده در رمزنگاری‌های رمزنگاری شده، جانبی دارند که از آن استفاده می‌کنند که در چند روز گذشته کاربران از فیلترشکن‌ها استفاده می‌کنند که از روش‌های رمزنگاری استفاده می‌کنند، با آن روبه‌رو شده‌اند.

یکی دیگر از گزارش‌هایی که کاربران این روزها در شبکه‌های اجتماعی اعلام می‌کنند این است که بسیاری از نام‌های اصلی وب‌سایت‌های مختلف دردسترس است. اما زیردامنه‌های این وب‌سایت‌ها برای باز شدن با مشکل و کندی همراه است. این مدیر فنی شرکت فناوری، فناوری‌های مذکور را هم به ایجاد تغییرات در سیستم‌های فیلترینگ کشور ارتباط می‌دهد و می‌گوید:

این اتفاق نوعی فیلترینگ Shadow است یعنی دولت یا حاکمیت حاضر زیر بار تبعات رسانه‌ها و سیاسی فیلتر شدن سرویس‌های مانند اینستاگرام است، بنابراین به جای این سرویس اصلی این سرویس را فیلتر کند از روش Shadow filtering استفاده می‌کند یعنی درست است که اینستاگرام، فیسبوک، ویکی‌پدیا. و… باز می‌شوند. اما صفحات داخلی این سرویس‌ها یا به کندی باز می‌شود یا اصلاً باز نمی‌شوند.

به گفته این کارشناس اجرای Shadow filtering باعث می‌شود که کاربر بعد از چند بار مراجعه به صفحات داخلی یک سرویس که در ظاهر فیلتر نیست، با کندی پیوسته یا قطعی می‌شود در نهایت پس از چند بار تلاش، از این سرویس‌ها در کنار می‌گذارند. در واقع به جای فیلتر سایت اصلی مدلی از اختلال توسط سیستم فیلترینگ ایجاد می‌شود که دیگر کاربران از سرویس‌هایی که در ظاهر دردسترس است، منصرف شوند.

داستان فیلتر شدن وب‌سایت‌ها و سرویس‌های آنلاین مختلف در ایران داستان تاریخ نیست؛ اما آنچه در چند روز متوالی انجام می‌شود، این است که تلاش برای ایجاد تغییرات در سیستم فیلترشکن‌ها از سمت دولت یا حاکمیت تنها روی این سرویس‌هاست که کاربران ایرانی برای دور زدن فیلترینگ کشور از آن استفاده می‌کنند، می‌توانند تأثیرگذار باشند و باعث ایجاد سرویس‌های اینترنتی و پایین‌تر شوند. آمدن شاخص کیفیت اینترنت کشور است. از سوی دیگر این تغییر در سیستم های فیلترینگ کشور باعث می شود که بسیاری از سایت های داخلی و خارجی که بسیاری از کاربران و کسب و کارها به آن ها داشته باشند بسته شود.