تلسکوپ فضایی جیمز وب اکنون پرچمدار قدرتمند دنیای تلسکوپ‌های فضایی می‌شود. جیمز وب از بزرگ‌ترین آینه در بین تمام تلسکوپ‌های پرتاب‌شده به فضای می‌برد و در فاصله‌ای دور از زمین (تقریباً ۱.۵ میلیون کیلومتر) به دور خورشید می‌چرخد. این تلسکوپ قرار است با نگاه‌کردن به دورترین نقاط جهان و پرده‌برداری از اسرار جدید، تحولی بزرگ در نجوم و اخترفیزیک رقم بزند.

بااین‌حال در سه دهه گذشته، تلسکوپ فضایی هابل بازیگر اصلی عرصه‌های تلسکوپ‌های فضایی بوده است. این تلسکوپ که در سال ۱۹۹۰ به فضا پرتاب شد، تصاویر حماسی فراوانی از سیاره‌ها، ستارگان، کهکشان‌ها، سحابی‌ها و بسیاری از دیگر شگفتی‌های نجومی ثبت شده است.

ازآنجا که هابل در نزدیکی زمین قرار دارد، می‌توانم بدون اینکه زمین مزاحم فعالیت شود، تصاویر دقیقی از کیهان گرفته شود. این تلسکوپ در طول فعالیت پربار خود عکس‌هایی شگفت‌انگیز ثبت کرد و همچنان به مأموریتش ادامه می‌دهد. به‌گفته‌های ناسا در 32 سال گذشته، هابل 1.5 میلیون رصد انجام شد و بیش از 10 هزار مقاله کمک علمی تولید شد.

مقالات مرتبط:

اکنون جیمز وب قرار است پرچم را از هابل بگیریم و بفهمیم از جهان را به مراتب افزایش می دهد. ناسا در یک پست وبلاگی که این دو تلسکوپی فضایی را می‌کند، جیمز وب را «جانشین علمی» هابل می‌خواند. بدون مشاهدات هابل از کیهان، پژوهشگران ساخت تلسکوپی را که به فراتر از محدوده دید هابل برود، در اولویت قرار نمی‌دادند. در ادامه با زومیت همراه باشید تا نگاهی دقیق‌تر به تصاویر هر دو تفکیک از اهداف آسمانی داشته باشید.

زمینه ژرف

زمینه تصویر ژرف هابل

عکس بالا سمت راست تصویر زمینه‌ی ژرف هابل است که در سال ۱۹۹۵ گرفته شده و در سال ۱۹۹۶ منتشر شد. این عکس در زمان ثبت، ژرف‌ترین تصویر گرفته‌شده از کیهان می‌شود. به‌منظور ساخت آن، پژوهشگران ۳۴۲ عکس در طول ۱۰ روز با مجموع ۱۰۰ ساعت نوردهی گرفته‌اند. نتیجه نهایی، بیش از سه هزار کهکشان پراکنده را در بخش بسیار کوچکی از آسمان پدیدار کرد. گردانندگان هابل در چند دهه‌ی بعدی عکس‌های بهتر از این نوع برداشتند و بسیار ژرف‌تر به فضای نگاه انداختند.

زمینه تصویر فوق ژرف هابل

زمینه تصویر فوق ژرف هابل یا XDF در سال ۲۰۱۲ منتشر شد.

عکس بالا، تصویر زمینه فوق ژرف هابل است که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد. بیش از ۵۵۰۰ کهکشان در این عکس مشاهده‌پذیر هستند. درطول یک دهه، پژوهشگران مشاهدات 50 روزه از یک منطقه‌ی را که به دو میلیون نوردهی (بیش از 23 روز) منجر شد، جمعآوری کردند.

اولین تصویر زمینه ژرف وب

تصویر تلسکوپ فضایی هابل از خوشه کهکشانی SMACS 0723

تصاویر تلسکوپ فضایی جیمز وب و تلسکوپ فضایی هابل از خوشه کهکشانی SMACS 0723.

سپس جیمز وب از راه رسید. اولین عکس تمام‌رنگی علمی جیمز وب بامداد سه شنبه به وقت ایران به دست جون بایدرئیس‌جمهور آمریکا به‌عنوان پیش‌نمایشی برای اولین مجموعه تصاویر تلسکوپ منتشر شد. ثبت زمینه‌های ژرف هابل به روزها و اما هفته‌ها نوردهی نیاز داشت، جیمز وب موفق شد این تصویر را فقط از ۱۲/۵ ساعت نوردهی ثبت کند.

پهنه های ثبت شده از آسمان در تصویر بالا، بهطرز باورنکردنی های کوچک است. آنقدر ریز که تقریباً به اندازه دانه‌های شن روی دست فردی روی زمین است. در آن قسمت آسمان، خوشه‌ای کهکشانی به نام SMACS 0732 در فاصله 4.6 میلیاردی از سال نوری از ما قرار دارد. این خوشه آنقدر بزرگ است که فضا-زمان را در اطرافش خم و مانند ذره‌بینی کیهانی، کهکشان‌های کم‌نور به مراتب دورتر پشت خود را می‌کند. برخی از اینها، کم‌ورترین اجرام فروسرخی می‌شوند که در آن‌ها اجرا می‌شوند و می‌توانند بی‌صبرانه به‌دست‌آورند اطلاعات بیشتری درباره‌شان بدهند.

سحابی شاه‌تخته (کینا)

سحابی کارینا یا شاه تخته از نگاه تلسکوپی فضای جیمز وب ۲

سحابی کارینا از نگاه تلسکوپی فضای هابل

تصویر بالا یکی از محبوب‌ترین اهداف هابل به نام سحابی شاه‌تخته یا کارینا را در فاصله ۷۲۰ سال نوری از ما نشان می‌دهد. تصویر سمت راست که توسط پروژه میراث هابل در سال ۲۰۰۸ منتشر شد، بخشی از منطقه‌ای ستاره‌ساز را در گوشه‌ای از سحابی نشان می‌دهد.

عکس‌های منظره‌ای نقاشی‌شده در سبک امپرسیونیسم با تپه‌ها، دره‌ها و ستون‌های ساخته‌شده از گاز و غبار پراکنده است و تنها شماره کمی از ستارگان درخشان پشت سحابی در آن به چشم می‌آیند. اکنون تصویر به‌روزرسانی‌شده‌ی جیمز وب، همان چشم‌انداز خیره‌کننده را در جزئیات بسیار و واضح‌تر نشان می‌دهد. در عکس ستارگانی وجود دارند که قبلاً در پشت گاز و گرد و غبار پنهان شده بودند.

پنجقلوی استفان

پنج‌قلوی استفان از نگاه تلسکوپی فضای جیمز وب

پنج‌قلوی استفان از نگاه تلسکوپی فضای هابل

این گروه کهکشانی پنج‌گانه در تصویر هابل که در سال ۲۰۰۹، پس از ارتقای دوربین تلسکوپ در اوایل آن سال گرفته شد، خیره‌کننده است. در آن سال، شاتل فضایی برای پنجمین و آخرین بار از هابل بازدید و به‌روزرسانی مهمی روی آن اعمال کرد. افزون‌بر دوربین‌هایی که این عکس را گرفت، تلسکوپ نیز بهبود یافت و تعمیر شد. فضانوردان برای ملاقات با هابل در مدار نزدیک زمین، این تلسکوپ فضایی را برای مدتی طولانی عملیاتی نگه داشت.

اما جیمز وب از آنجاکه از زمین بسیار دور است، از ملاقات با فضانوردان بی‌بهره خواهد بود. بااین‌حال فضاپیما به اندازه‌ی دست‌کم ۲۰ سال سوخت؛ بدین معنی که در تصاویر آینده بسیار مشابه نمونه های بالا را مشاهده کنید.

عکس بالا، گروهی از کهکشان ها را نشان می دهد که برای اولین بار در سال ۱۸۷۷ مشاهده کردند. کهکشان بالا سمت چپ، گروه بیگانه‌ای می‌شود و از چهار عضو دیگر به زمین بسیار نزدیک‌تر می‌شود. اما چهار کهکشان دیگر آنقدر به هم نزدیک‌اند که جیمز وب می‌تواند شوک بزند از برهم‌کنش بین آن‌ها رانده‌کشان‌ها را می‌بینند، ببینند.

عکس پنج‌قلوی استفان،‌ترین تصویر گرفته‌شده با تلسکوپ جیمز وب‌سایت می‌شود و در واقع موکی‌سازی از بیش از هزار عکس بزرگ‌سازی شده با دو ابزار تلسکوپ ثبت‌شده است: دوربین فروسرخ نزدیک (NIRCam) و ابزار فروسرخ میانی (MIRI). هردو دوربین طول موج‌های فروسرخ نور را جمع‌آوری و به جیمز وب کمک می‌کنند تا از میان گاز و غبار ببیند. اما همان طور که از نامشان پیدا شد، هردو طول موج های متفاوتی از نور فروسرخ را جمع آوری کردند.

حلقه سحابی جنوبی

حلقه سحابی جنوبی از نگاه تلسکوپ فضایی جیمز وب

حلقه سحابی جنوبی از نگاه تلسکوپ فضایی هابل

آخرین تصویر، حلقه سحابی جنوبی است که در سال ۱۹۹۸ توسط هابل به تصویر کشیده شد. «حلقه»، ذرات ستاره‌ای در حال مرگ است (کم‌نورترین نقطه از بین دو نقطه‌ی روشن در مرکز تصویر). کوتوله‌ای سفید کوچک که تمام این آشوب‌ها را آورده است، ستاره‌ای به اندازه خورشید ما بود. ستاره در مقطعی سوخت خود را به پایان برد و با پرتاب لایه‌های بیرونی‌اش، حلقه‌های را که در تصویر به چشم می‌خورد، ایجاد کرد. قطر حلقه تقریباً نیم‌سال نوری است و گازها با سرعتی نزدیک به ۱۴.۵ کیلومتر بر روی آن سمت بیرون حرکت می‌کنند.

در سمت چپ، حلقه سحابی جنوبی از نگاه دو ابزار جیمز وب به نام های نیرکم و میری دیده می شود. تصویری را که برای مقایسه انتخاب کرده‌ایم، با دوربین نیرکم در فروسرخ نزدیک به تصویر کشیده شده است. نسخه دیگری از تصویر نیز در فروسرخ میانی ثبت شده است.

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!