متاورس یک پروژه واقعیت مجازی تعریف می‌شود که قصد دارد پیوندی میان جهان زندگی و زندگی دیجیتالی را حفظ کند. این فضای کمتر شناخته شده دنیای آواتارها است و در آینده اینترنت قرار دارد.

متاورس که ترکیبی از ۲ کلمه متا به معنی فراتر یا ماورا و آیه (جهان) به معنای جهان است، یک فراجهان را شکل خواهد داد. این فضای شبکه‌ای است که از محیط‌های مجازی همیشه فعال و آنلاین است که افراد در آن می‌توانند در قالب آواتار خود با یکدیگر و حتی با اشیا در این مکان باشند.

شاید هنوز برای بسیاری از مردم دنیا درک چیستی و ماهیت متاورس سخت باشد. در واقع، متاورس برای ما در شرایط فعلی همان قدر غیر قابل درک است که ارتباط برقرار کردن افراد از سراسر جهان با یکدیگر ازطریق اینترنت برای انسان‌هایی که صد سال قبل از زندگی می‌کردند.

بااینحال، صاحبنظران و فعالان عرصه تکنولوژی این جهان را امتداد جهان معرفی می‌کند که آینده محتوم اینترنتی است. تیم سوئینی، بنیانگذار اپیک گیمز، در مورد متورس میگوید:

برای تکمیل متاورس یک دهه یا بیشتر زمان لازم است، اما به‌هرحال متاورس محقق خواهد شد. این ایده توسط میلیون‌ها توسعه‌دهنده خواهد شد و همه ما در خلق آن سهیم هستیم.

این توسعه و پیشرفت در جهان متورس با حضور افراد مجازی در دنیای مجازی و پیوند زدن هرچه بیشتر هویتشان به زندگی دیجیتال اتفاق خواهد افتاد. در سال‌های آینده، با حضور افراد بیشتر در فضای متاورس و پیشرفت این جهان، افراد قادر خواهند بود تمام کارهایی را که در زندگی واقعی خود انجام دهند، در متاورس‌ها هم انجام دهند. در واقع، متاورس یکی از تلاش‌های همیشگی بشر برای بزرگتر کردن دنیای خود است که ورای دنیای بیرونی و در امتداد این جهان خواهد بود.

متاورس های ما در جهان را افزایش می دهد

بررسی‌ها در توضیح چیستی متورس‌ها از ویژگی‌های متفاوت مانند پذیرنده، به اشتراک‌گذاری تجربه‌ها و… یاد می‌کنند. اما یکی از مهمترین ویژگیهای متاورس تطبیق پذیری آن است. دنیای متاورس تطبیق پذیر با جهان ما است. یعنی از روی همین کاراکتری که در این جهان داریم، آواتاری ساخته می‌شود که در یک سرزمین جدید وجود خواهد داشت و ما را در جهان حاضر افزایش می‌دهد.

اما جهان متحرک هنوز در مراحل ابتدایی و فاز اولیه قرار دارد، تا امروز برخی ویدیوگیم‌های آنلاین ساخته شده‌اند که کاربر با آواتار خود در آن‌ها بازی می‌کند. بعلاوه‌براین، در متاورس فضای فعلی کنفرانس دارد که افراد می‌توانند با آواتارشان در آن شرکت کرده و با آواتار دیگری از کشوری دیگر شرکت کنند. خرید زمین، سرمایه‌گذاری روی آن و ایجاد فروشگاه‌هایی هستند که می‌توانند در موقعیت فعلی خود وجود داشته باشند.

میلاد اصانلو، کارشناس حوزه فناوری، در خصوص تطبیق پذیری چنین توضیح می دهد:

متاورس می‌خواهد فضاهای مختلف را باهم تطبیق‌پذیر کند. برای مثال، اگر یک آواتار در یک بازی بازی می‌کند، این بازی می‌تواند انتقال و استفاده در یک دیگر هم باشد. یا اگر آواتار فردی در یک بازی پولی به دست آورده، فرد با این پول در یک فروشگاه خرید کند و در حالت ماورایی آن، این پول را به زندگی واقعی و واقعی خود منتقل کند.

متورس به کجا خواهد رسید؟

همه درک ما از متاورس تا امروز به فضای بازی های کامپیوتری، کنفرانس های از راه دور (به صورت سه بعدی) و… محدود می شود؛ اما این فضا به همین حدود ختم نمی‌شود. مفهوم کامل متاورس این است که درست مانند جهان واقعی است، که فرد کار می‌کند و با حقوقش می‌تواند به کنسرت بپردازد، در دنیای متعارف‌ها هم تطبیق‌پذیری رخ دهد و یک آواتار از یک فضا به فضای دیگری برود و تجربه‌های کسب شدن کند.

درحال‌حاضر تجربه حضور در جهان متورس بدون استفاده از عینک واقعیت مجازی امکان پذیر نیست. اما آیا همیشه ما را در متاورس وابسته به این عینک‌ها خواهد بود؟ این کارشناس در پاسخ به این سوال می‌گوید:

جواب درستی برای آن وجود ندارد. البته با وجود سرعت بالاتر از پیشرفت تکنولوژی، می‌توانم حدس بزنم که تجربه فضای متاورس را داشته باشم تا همیشه به عینک واقعیت مجازی باشد.

متاورس/ متاورس

ارتباط، اصلی ترین مانع در توسعه متورس

با وجود پیشرفت‌های رخ‌داده در فضای متاورس، هنوز هم راه حلی برای کامل شدن این فضای باقی مانده و برخی از مشکلات در ایجاد کامل این فضاهای ایجاد شده است. اصانلو موضوع اتصال (connectivity) را اصلی ترین مشکل معرفی می کند:

ورود به فضای متاورس اینترنتی خیلی خوبی می‌طلبد. نسل فعلی اینترنت برای همپوشانی بالا و ورود افراد خیلی زیاد به این فضا پاسخگو نیست. در سال ۲۰۱۰ هم پروژه‌ای به نام Second Life مطرح شده است که شبیه به متاورس فعلی است. اما شکست خورد، چراکه زیرساخت اینترنتی جوابگوی این حجم از اتصال نبود.

به او، تا زمانی که نسل پنجم اینترنت گسترش پیدا کند و ارتباط برقرار کند. این کارشناس در این خصوص می‌گوید:

با توجه به این که در شبکه 4G تعداد کاربران و اکانت‌ها در یک کیلومتر مربع بیشتر از 10 هزار است، اما در شبکه 5G این عدد می‌تواند به حدود یک میلیون کاربر می‌رسد، پیشرفت متاورس و حتی اینترنت اشیا (IOT) به گسترش نسل پنجم. اینترنت دارد.

پروژه های کلاهبرداری در متاورس

در حالی که شکل‌گیری و شروعی جهان متورس، برخی از سوءاستفاده‌ها، و به طور خاص کلاهبرداری‌های مالی، می‌گیرند که مشکلاتی را برای کاربران این فضا ایجاد کرده‌اند. این پروژه‌های کلاهبرداری تفاوتی با شیوه‌های سنتی کلاهبرداری ندارد و عموماً به دلیل آگاهی از این فضا رخ می‌دهد.

به اعتقاد کارشناسان فقدان یا یکی از دانش و دانش لازم از این فضای مهم‌ترین دستگیری در دام کلاهبرداری‌های متورسی است. تنها متاورس این است که هنوز قانون‌گذاری برای آن صورت نگرفته است و همین تفاوت فضای بحران درگیر شدن با پروژه‌های کلاهبرداری را برای سرمایه‌گذاری در این افزایش می‌دهد.

تنظیم‌گری و قانون‌گذاری در جهان نوظهور متاورس هنوز صورت نگرفته و آسان‌لو در جهان متورس قانون را می‌سازد بر اصل اطمینان عنوان می‌شود. او در این مشخصه می‌کند:

در اصل اطمینان معتمدانی وجود دارد که می‌کنند. یعنی ارزش یک زمین در متاورس به تعداد افراد و سازمان‌های معتبر و قابل اطمینان است که به آن اعتبار می‌دهند. بنابراین، تمام آنچه در متورس وجود دارد از خود مردم است.

بنابراین، افزایش اطلاعات در مورد موضوع، گرفتن و تصمیم گیری با افراد برای دسترسی و کمک به دسترسی به مکان های معتبر و سرمایه گذاری از جمله راه های آبی در دام کلاهبرداری های متورس است.

به‌تازگی، رئیس مرکز تشخیص و هوا از جرائم سایبری پلیس فتا نسبت به پروژه‌های کلاهبرداری در متاورس خبر داده و نسبت به آن هشدار داده است. در همین رابطه، شراره دهشیری، وکیل پایه یک و پژوهشگر حقوق بشر و حقوق سایبری، در گفت‌وگو با موضوع، ضمن اینکه این پروژه‌های کلاهبرداری در متاورس، این پروژه‌ها را به سایر پروژه‌های کلاهبرداری خوانده شده و می‌گوید شبیه می‌کند:

کلاهبرداری‌های متاورس همان کلاهبرداری به شیوه سنتی است که در هر فضایی ممکن است رخ دهد و حالا اگر در فضای متاورس، در فضای روابط و روابط بین آواتارها اتفاق بیفتد، می‌شود کلاهبرداری متاورس.

به گفته او، مثل کلاهبرداری‌های کلاسیک، کلاهبرداری در متاورس هم به این شیوه است که یک کلاهبردار وانمود می‌کند در حال فروش چیزی با کاربران متورس است. در اثر این مانور کلاهبردارانه افراد فریب خورده و پولی پرداخت می‌کنند اما در ازای آن چیزی نمی‌گیرند.

متاورس آواتار

این حقوقدان محیط متورس را مانند محیط واقعی می‌داند و در توصیف فضای آن می‌گوید: «در این محیط آواتارها زندگی می‌کنند و نتایجی را می‌دهند. در این محیط هم مثل زندگی دفتر واقعی ثبت وجود دارد و افراد خود را در آن ثبت می‌کنند. اما این ثبت در خارج از محیط متاورس ارزشی ندارد.»

طبق گفته دهشیری، در صورت رخ دادن اتفاق کلاهبردارانه در این محیط، با قوانین مربوط به هر پلتفرم با آن برخورد می‌شود. او در این خصوص چنین توضیح می‌دهد: «قوانین پلتفرم‌ها است که می‌کند جرمی رخ داده یا نه. در واقع، به این بستگی دارد که کدام شرکت سازنده آن پلتفرم است، شرایط خدمات و قوانین آن فرق می کند.»

جهان حقوق متاورس چه ویژگی‌هایی دارد؟

اقتصاد متاورس مبتنی بر NFTها است و مالکیت مالکیت و فعالیت‌ها در این دنیا ازطریق توکن‌های NFT قابل اثبات و رهگیری است. ارزهای دیجیتال بازیگران اصلی اقتصاد متاورس هستند و سایر ارزهای رایج در جهان جایگاه ویژه در پلتفرم متاورس ندارند.

شراره دهشیری درباره مناسبت متاورس چنین توضیح می دهد: «خرید یک کالای متورسی به این صورت است که افراد باید یک خریدار NFT باشند، این NFT یک نوع مجوز بهره برداری به حساب می آید که در دسته مالکیت فکری تعریف می شود.»

این موضوع را با ذکر مثالی توضیح داده و می‌گوید: «برای مثال اگر عکس یک نفر را NFT کنید مالک فکری آن می‌شوید، اما کسی که آن عکس را می‌تواند داشته باشد، می‌تواند شما را تعقیب کند.» این پژوهشگر حوزه حقوق سایبری در همین رابطه به عنوان مثال دیگری اشاره کرده است که به برند هرمس مربوط می شود.

در این پرونده شخصی این برند را NFT کرده بود و این NFT را 40 هزار دلار فروخته بود و هرمس از او شکایت کرد. چراکه مالکیت، طراحی صنعتی و کپی‌رایت آن برای هرمس بوده است. در واقع، چون این فرد از NFT هرمس کسب درآمد کرده بود، موضوع پیگیری بود، دعوی علیه او مطرح شد، درآمدی که کسب کرده بود و جریمه آن باید پرداخت شود.

مالکیت حقوقی در متاورس معنا ندارد

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های حقوق نظام در متاورس با جهان عدم وجود موضوع مالکیت مادی است. دهشیری در این خصوص می‌گوید:

در متاورس چیزی تحت عنوان مالکیت زمین از نظر حقوقی نداریم. در واقع، اصلاً چیزی وجود ندارد که بخریم، نهایتاً می‌شود از یک دارایی دیجیتال برای خرید استفاده کرد. قراردادهای متعارف قراردادهای تحت شبکه پلتفرمی است که افرادی که وارد آن پلتفرم می‌شوند، شرایط خدمات آن را می‌پذیرند و اگر پلتفرم آن عمل نمی‌کنند، آن‌ها را کم یا اخراجشان می‌کند.

این وکیل پایه یک دادگستری با اشاره به این که متورس ها هنوز خیلی حقوق و حقوقی ندارند، هنوز این موارد شناسایی نشده اند، توضیح می دهند: «در این مکان هنوز تکثر قانونی داریم و هر قانون وابسته به کشور خاص است.» او در این رابطه شرکت «متا» را مثال زده و می‌گوید:

متا یک شرکت آمریکایی است و موظف به رعایت قوانین این کشور است. همین شرکت اگر در دفتر اروپا باید قوانین اتحادیه اروپا را رعایت کند و اگر اختلاف ایجاد شود، حقوق خصوصی بین‌الملل مطرح می‌شود که تصمیم اول دادگاه در آن اختلاف می‌شود.

عدم قانونگذاری در جهان متورس، مختص چند کشور خاص، بلکه در هیچ یک از کشورها هنوز قانونی مختصر وجود ندارد. در صورت اختلاف یا مشکل در فضای متعارف قوانین موجود در جهان که در حال حاضر نیز وجود دارد، می‌تواند چالش‌ها را حل کند.

دهشیری به برخی از این قوانین اشاره کرده و می‌گوید: «قوانینی مثل حریم خصوصی، حمایت از داده‌های شخصی، کلاهبرداری، آذر آنلاین، نشر اکاذیب و… وجود دارد که در اینترنت به‌طور کلی و در خود متورس قابل اجراست.»

به گفته این حقوقدان در مورد متاورس باید صبر کنیم تا عمومیت پیدا کنیم و در ادامه تصمیم بگیریم که نیاز به قوانین جدید داریم یا نیازمند اصلاح قوانین هستیم. او این موضوع را مشخص می‌کند: «هنوز متاورس در مرحله پایلوت است و به نتیجه‌ای درباره قوانین آن نرسیده‌ایم. فعلاً از همان قوانینی که در فضای آفلاین داریم، در فضای متاورس هم استفاده می کنیم.»

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!