هزاران سال پیش در شرق دریای مدیترانه چندین عصر برنزه به‌طور هم‌زمان در مسیر انحطاط قرار گرفتن. پادشاهی کهن مصر باستان و امپراطوری اکدیان هر دو پاشیدند و بحران‌های اجتماعی منطقه‌ای خاور نزدیک و دریای اژه را در برگرفتند، بحران‌هایی که خود را به کاهش جمعیت، تخریب، تجارت و تغییرات مهم فرهنگی نشان می‌دهند.

طبق معمول انگشتان به‌سمت تغییرات اقلیمی و دگرگونی‌های فرهنگی نشانه رفت؛ اما اکنون توانسته‌اند با مطالعه‌ی استخوان‌های باستانی گیاهی را پیدا کنند.

یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی گونار نیومنمتخصص دی‌انای‌شناسی باستانی از آکادمی انسان‌شناسی مؤسسه ماکس پلانک آلمانی با کاوش بقایایی به‌جامانده از یک مکان تدفین باستانی در جزیره کرت و در غاری به‌نام هاگیوس کارالامبوس موفق به کشف شواهدی در مورد عوامل مختلف جهان می‌شود. بیماریهای تاریخ بشر یعنی تب حصبه و طاعون بوده است.

از این‌رو می‌گویند، بیماری‌های ناشی از عوامل بیماری‌زا (پاتوژن‌ها) یکی از عوامل تأثیرگذار در تغییرات اجتماعی تا سال ۲۰۰۰ پیش از میلاد در منطقه شرق مدیترانه بوده است.

پژوهشگران در گزارش مطالعه خود نوشته اند:

این دو عامل بیماری‌زای بدخیم در دوره‌ای می‌نوسی‌ها در جزیره‌ی کرت مهری است که بر لزوم بازمعرفی بیماری‌های عفونی به‌عنوان یکی از عوامل تسریع‌کننده دگرگونی‌های اجتماعی در منطقه‌ی دریای اژه و فراتر از آن است.

باکتری یرسینیا پستیس مسئول مرگ ده‌ها میلیون انسان در سه دوره‌ی همه‌گیری در طول تاریخ بوده است. ارزیابی میزان تأثیر این باکتری بر جوامع بشری پیش از همه گیری ژوستینین بسیار مشکل است. گفتنی است طاعون ژوستینین در سال 541 پس از میلاد در مدیترانه، اروپا و خاور نزدیک به‌وقوع پیوست و به‌شدت بر امپراطوری‌های بیزانس و ساسانی تأثیر گذاشت.

پیشرفت‌های اخیر علمی و فناوری به‌خصوص در زمینه‌های بازیابی و تعیین توالی دی‌ان‌های استخراج‌شده از استخوان‌های باستانی می‌توان به روشن شدن بخش‌هایی از این تاریخ فراموش‌شده کمک کند. برای مثال، دانشمندان می‌برند که این افراد از دوران نوسنگی به خود مبتلا می‌شوند.

سال گذشته نشان دادند که از جمعیت شکارچیان-گردآورندگان عصر سنگ احتمالاً در اثر طاعون جان خود را از دست داده اند، در حالی که تا هزاران سال بعد از آن بیماری طاعون هیچگاه به مرحله‌ای تمام نرسیده‌اند.

بااینحال شواهد ژنتیکی گردآوری‌شده توسط بازدیدکنندگان از مناطق سردسیر بوده است و هیچ‌کس نمی‌داند این باکتری‌ها را در مناطق گرم‌تر زندگی می‌کردند، چرا که دماهای بالاتر از بین‌رود می‌کردند. به‌همین دلیل نیومن و تیم تحت سرپرستی او به کاوش در یکی از غارهای جزیره‌ای کرت در یونان پرداختند، جایی که به‌خاطر شرایط آب‌وهوایی سردسیر و پایداری خود تبدیل شده است.

این افراد موفق به بازیابی دی‌ان‌ها از دندان‌های ۳۲ نفر شدند، این افراد در سال‌های ۲۲۹۰ تا ۱۹۰ قبل از میلاد می‌زیسته‌اند. داده‌های ژنتیکی وجود باکتری‌های دهانی در دندان‌های این افراد را می‌توان بررسی کرد، موضوعی که انتظار آن را می‌برد. اما چیزی که انتظار آن را نداشتند کشف باکتری یرسینیا پستیس دو شخص و کشف دو گونه از سالمونلا آنتریکا در دو شخص دیگر بود. کشف اخیر نشان می دهد که این عوامل بیماری در دوران عصر برنز در جزیره کرت وجود داشته است.

مقالات مرتبط:

اما هر دو گونه از باکتری‌های کشف‌شده در حال حاضر منقرض شده‌اند، با این‌روی روش‌های انتقال ناشی از این باکتری‌ها در جوامع آن‌ها در زمان کار راحت نیست. گونه‌های کشف‌شده از یرسینیا پستیس احتمالاً توسط کک‌ها منتقل نشده است. گفتنی است ویژگی انتقال این باکتری توسط کک‌ها از عفونت بالا به گونه‌های دیگری از این باکتری در جوامع بشری در همه‌گیری ژوستینین و طاعون سیاه بوده است.

کک‌های ناقل بیماری، گونه‌ای خیارکی از بیماری طاعون را منتقل می‌کنند. بعد از گزیده شدن توسط کک این وارد سیستم لنفاوی بدن شده و او را آلوده می‌کند. بنابراین می‌گفت مسیر انتقال گونه‌ای باستانی از عامل بیماری طاعون متفاوت بوده و احتمالاً باعث شروع نوعی متفاوتی از همه‌گیری می‌شود، احتمالاً از نوعی همهگیری ریوی، در آن بیماری ازطریق ذرات معلق در هوا پخش می‌شود.

دانشمندان می‌گویند سالمونلا آنتریکا که در بقایای دندان‌های باستانی در کرت کشف می‌شوند، همچنین برخی از ویژگی‌های مهم و کشنده گونه‌های دیگری از این عوامل بوده‌اند. بنابراین شدت بدخیمی و مسیرهای انتقال هر دو عامل بیماری‌زا همچنان ناشناخته باقی مانده است.

بااین‌حال، یافته‌های پژوهش‌های نشان می‌دهد که این دو عامل بیماری‌زا در بخش‌هایی از جزیره‌های کرت با تراکم جمعیتی بالا در حال حاضر بوده و احتمالاً افراد زیادی را مبتلا کرده است. پژوهشگران در ادامه گزارش مطالعه‌ای نوشته‌اند: «با خود تیم‌های ایرسینیا پستیس یا سالمونلا آنتریکا نمی‌توانستند به‌تنهایی عامل ایجاد تغییرات اجتماعی در جوامع مدیترانه‌ای در هزاره سوم قبل از میلاد نظر داشته باشند، اما پیشنهاد ما این است که با توجه به بیماری‌های مختلف، بیماری‌های عاطفی را داشته باشیم. در کنار تغییرات اقلیمی و مهاجرت به‌عنوان یکی از عوامل افول تمدن‌های این منطقه در نظر گرفته می‌شود.»

بیماریهای طاعون و حصبه هیچ اثری از استخوانهای بدن باقی نمی ماند، از این رو در اسناد باستانی به وجود این بیماریها کمتر اشاره شده است. مطالعه‌ی ژنتیکی بقایایی به‌جامانده از جوامع شرق مدیترانه می‌تواند میزان تأثیر عوامل بیماری‌زا بر روی درمان‌های آن را کشف کند.

داستانهای این تحقیق در ژورنال زیست شناسی کنونی منتشر شده است.

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!