۲۶ تیر ماه روزنامه دنیای اقتصاد در گزارشی با عنوان کوچ جمعی دانش‌بنیان‌ها از قول علیرضا شاه‌میرزایی، معاون وزارت صمت نوشت: «نخبگان علمی که کارآفرین شده، شرکت ساخته و تیم ساخته و به شکل شرکتی از کشور خارج می‌شوند.» پس از او روح الله دهقانی فیروزآبادی رئیس سازمان جهاد دانشگاهی هم از مانند امارات و ترکیه گفت که شرکت‌های دانش‌بنیان را جذب می‌کنند: «صد هزار ویزای طلایی به فناوران می‌دهند و ترکیه و دورتر جوانان ما را جذب می‌کنند.»

از زمانی که قانون «حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری‌ها و اختراعات» در سال ۱۳۸۹ تصویب شد، تعداد این مجموعه‌ها از ۵۵ شرکت به بیش از ۶ هزار و ۶۲۴ شرکت رسیده است. حوزه «فناوری اطلاعات و ارتباطات و نرم‌افزارهای رایانه‌ای» با ۱۵۴۱ مجموعه بیشترین سهام را در بین شرکت‌های دانش‌بنیان دارد. در ماده شرکت‌های دانش‌بنیان اینطور تعریف شده‌اند: « منظور از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان شرکت یا مؤسسه‌های خصوصی یا مشارکتی است که با هدف همافزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش‌محور، علم اول علم و اقتصاد (شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری) است. ) و تجاری سازی نتایج تحقیق و توسعه (شامل طراحی و تولید کالا و خدمات) در حوزه فناوری های برتر و با ارزش ها در تولید نرم افزارهای مربوط به تشکیل می شود.»

یکی از دلایل حمایت در قالب قانون شرکت دانش بنیان، جلوگیری از هدررفت دانش یا همان فارغ‌التحصیلان بود. اما امروز به گفته رئیس جهاد دانشگاهی زنجیره‌ای تولید ارزش و ثروت در جامعه دچار مشکل می‌شود و فناوری به نوآوری تبدیل نمی‌شود درنتیجه‌ای که در شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور در حال تولید فناوری در می‌زند و معضل مهاجرت شرکت‌های دانش‌بنیان پیش می‌آید: موضوع نیز مشخص است چراکه دانش‌بنیان‌های ما فناوری‌هایی تولید می‌کنند که در کشورمان مشتری ندارد.»

انتقال

مهاجرت‌های اقتصادی و کاری مهم‌ترین نوع و کانال مهاجرت ایرانیان است. پیمایش‌های رصدخانه مهاجرت ایران می‌دهند بسیاری از کسانی که به مهاجرت یا پناهندگی مهاجرت می‌کنند، می‌توانند هم‌چنان‌ها یا مکان‌های محلی را برای خود داشته باشند. اطلاعات سالنامه مهاجرتی ایران ۱۴۰۰ میل به مهاجرت در میان گروه های حرفه ای و فعال استارتاپ ها در سال های اخیر افزایش یافته است.

تحولات اقتصادی سالهای متوالی نیز از جمله مهمترین عوامل تشدید کننده در انتقال است. این تحولات بر بسیاری از شرکت‌ها تأثیرگذار است. درمقابل هر کشور از امتیازاتی را برای مهاجرت با ایده‌های نوآورانه قائل شده است، برای مثال انگلستان ویزای سرمایه‌گذاری و کارآفرینی را از سال ۲۰۱۹ به دو ویزا نوآور و استارتاپ تغییر داده است. در سال ۲۰۲۰ ایرانیان ۲۲۳ ویزای نوآوری در کسب‌وکار از انواع مختلف دریافت کردند.

رئیس جهاد دانشگاهی به‌ویژه به عربی که نخبگان ایرانی را جذب می‌کنند اشاره کرده و می‌گویند این باعث مهاجرت شرکت‌های دانش‌بنیان شده است. به گزارش ایسنا دهقانی فیروزآبادی سیکل و زنجیره اندیشه، دانش، فناوری، نوآوری، تجاری سازی و تولید و بازار را یادآوری کرده و گفته درحال‌حاضر در این زنجیره در کشورمان ارتباط اندیشه به علم و همچنین فناوری به نوآوری فعال نیست و کار نمی‌کند درنتیجه: «با افزایش شرکت‌های دانش‌بنیان تنها افزایش فناوری‌هایی را می‌بینند که به نوآوری یا محصول آماده مصرف تبدیل‌نشده و به فروش نمی‌رسند.»

پس از این نظرها، رئیس مرکز و دبیرخانه فناوری‌های نرم‌افزار و توسعه صنایع خلاق بیانیه‌ای خطاب به روزنامه دنیای اقتصاد درباره خبر کوچ جمعی شرکت‌های دانش‌بنیان منتشر کرد. در ابتدای این بیانیه به تاثیر تحریم‌ها علیه ایران و بالا رفتن نرخ ارز برای شرکت‌ها اشاره شده و در عین حال بیان شده است که: «براساس آمار موجود مهاجرت‌ها در مقایسه با سایر مهاجرت‌ها بسیار ناچیز و اندک است.» در ادامه این بیانیه حمایت‌هایی از معاونت علمی و فناوری جمهوری از شرکت‌های دانش‌بنیان برای حل مشکلات این شرکت‌ها ارائه شده است.

سالنامه مهاجرت ایرانیان سال ۱۴۰۰ می‌گوید یک راه‌حل برای جلوگیری از سرمایه‌های انسانی در خارج از کشور افزایش بهره‌برداری از سرمایه‌های انسانی در داخل و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان می‌تواند کمک کند و نقش و بنیاد ملی نخبگان و معاونت علمی و فناوری را در این زمینه مهم ایجاد کند. است. در همین گزارش گزارش شده است که متأسفانه این مأموریت با عدم همکاری و همراهی سایر بخش‌ها غیرممکن است، چراکه اجرا و پیاده‌سازی برنامه‌های حمایتی از استعدادها توسط بنیاد و معاونت علمی تنها پاسخگوی بخشی از معضل سرمایه‌های مهاجرتی انسانی در کشور هستند. سایر نهادها و بخش‌ها نیز در این مسیر باید نقش سازنده‌تری را در ایجاد امید اجتماعی و توسعه اقتصادی بر دانش و سرآمدی ایفا کنند.

به نظر می‌رسد در شرکت‌های دانش‌بنیان مهاجرت، مانند شرایط مهاجرت ایرانیان اقتصادی و سیاسی کشور تعیین‌کننده است. همه به‌دنبال رفتن‌اند و شرکت‌های دانش‌بنیان هم این تصمیم را از بقیه جدا می‌کنند.

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!