دومین قسمت از مجموعه پادکست های دوسیه به میزبانی علی سلطان زاده در 3 مرداد 1401 منتشر شد.
موضوع این قسمت از دوسیه در رابطه با نقش سلبریتی ها و مرجعیت فکری آنها در جهان امروز ایرانیان است که به دعوت آقای داوود طالقانی درباره این موضوع شکل می گیرد که از منظر نقد و بررسی می شود.

می توانید این قسمت را از اینجا گوش کنید

سلبریتی کیست؟

به نظر می رسد که بهترین نقطه آغاز و از سویی مناقشه برانگیز است. تعریف ما از سلبریتی باشد.
سلبریتی در ساده ترین معنی به افراد اشاره دارد که در یک جامعه دارای شهرت و سرشناسی است. همه سلبریتی ها و نقش ها و کارکردشان در اجتماع را در یک مقام و مرتبه قرار داد. نکته ای که باید در خصوص آن وسواس بیشتر به خرج داد.

نقشه راه شهرت

پیش از وقوع انقلاب رسانه شهرت اعتبار معنوی بود که بواسطه داشتن ویژگی های ممتاز و چشمگیر نسبت به دیگران می آمد اما جمعی از عوامل دیگر را برای برتری و به شهرت رسیدن رسانه ها به وجود آورده اند از این رو معنای شهرت دامنه خصوصی. را شامل می شود. دردنیای امروزی ما سلبریتی لزوماً به این معنا نیست که یک فرد در مقایسه با افراد جامعه از استعداد و مهارت بیشتر است، بلکه به این معناست که یک بهتر از دیگران توجه داشته باشد، عموماً برای جلب توجه به خود افراد برانگیخته می شود. به نظر می رسد که باید میان یک هنرمند یا ورزشکار و ستاره های اینستاگرامی به عنوان سلبریتی تفاوت قائل شد.

همه شهرت ها یکی

اگر فردی به لحاظ اجتماعی خود نسبت به سایرین به عنوان یک ورزشکار یا یک اندیشمند و یا … شناخته شود و به عبارتی مشهور باشد که شهرت به عنوان یک سرمایه اجتماعی برای او تا مدت ها کارساز است و چه بسا پس از مرگ او نیز باشد. افراد تحت لوای شهرت و نام ماندگار او از این سرمایه استفاده می کنند.این صورت از شهرت حتی در صورت نبود شبکه های اجتماعی باقی مانده و از قدرت اثرگذاری پابرجاست و ممکن است در جهت هدایت افکار عمومی،مرجعیت فکری و مسائلی ازین دست باشد. همچنین استفاده از ستاره های اینستاگرامی،امثال ندایاسی ها و … که در مصاحبه نیز به آنها اشاره می کند شهرتی وابسته به شبکه های اجتماعی دارند که آن هم به فعالیت های مستمر و جذب مداوم فالوور و ترفندهایی این چنین است.

چند مثال از سلبریتی های متفاوت

خارج از عرصه این شبکه ها اکثراً این افراد تفاوت های متفاوتی با افراد معمولی دیگر ندارند و به همین دلیل است که این شهرت را به ترند سازی، برپایی هشتگ ها و تولید محتوا در خصوصی ریز و درشت خود و دیگران و به عبارتی جریان سازی حفظ می کند. هستند. اما اگر اینستاگرام را به یک مرجع برای شناسایی سلبریتی های ایرانی در نظر بگیریم آنطور که از صحبت های آقای طالقانی بر می آید، هنوز هم پرفالوورترین ایرانی ها در صفحات مجازی عنوان کسانی چون حسن ریوندی، مهناز افشار، گلشیفته فراهانی هستند که در میان هستند. فعالیت های آنها کمتر جستجو برای هدایت افکار عمومی از طریق انتشار محتوای دنباله دار و یاهای به اصطلاح زرد هستیم.

زرد از مسیری متعارف

در میان دیگر اکانت های پرفالوور اینستاگرام نام کسانی چون جهان بخت به چشم می خورد که بازهم به نظر می رسد نوع فعالیت ها را به عنوان یک مدل و بلاگر تحت تأثیر برندهای مارکتینگ و جهان رسانه ها باشد تا طبع و توان شخصی او برای اثر باشد. اجرای برافکار عمومی و در حقیقت او به عنوان یک چهره برای صنعت کالا می شود تا یک مرجع فکری.درحقیقت این کاری است که اکثر بلاگرها و چهره های اینستاگرامی در سرتاسر دنیا انجام می دهند برای اینکه این ستاره وابسته به این موضوع باشد. است که تا چه اندازه قادر به حاشیه سازی و جنجال افرینی و انداختن نام خود بر سرزبان ها هستند.

چنگال تجاری سازی

نکتهمهماینبحثاسپانسرهایتجاریورسانهایهستندکهبرایکسبمنافعبههمکاریبااینستارههایمیپردازندوبعضاخودآنهااقدامبهساختاینستارههامیکنندموضوعیکهبسیارجالبترازآنچیزیاستکهازسویمهمانبرنامهمطرحشدچراکهدراینماجراانگشتاتهامآقایطالقانیتنهابهسویاینسلبریتیهانشانهرفتهگوییکهاینمرجعیتفکریکهبهآناشارهمیشودتنهاحاصلخلاقیتوتلاشبلاگرهاییاستکهبهآنهااشارهشدکهقطعااینگونهنیست!دروهلهاولبایددانستکهاینماجراتنهامحدودبهشبکهاجتماعیمثلاینستاگرامنیست،همانگونهکهخودماشاهدآنهستیمدرسالهایاخیررشدفرهنگشهرتوحضورروزافزونسلبریتیهادرتبلیغاتتجاریوبرنامههایتلوزیونیونمایشهایخانگیاشارهبههمینموضوعدارد.درحالحاظرپربینندهترینبرنامههایصداوسیمایایرانبرنامههاییبامحوریتسلبریتیهاهستندمانندبرنامهدورهمی.دراینبرنامههاموضوعمحوریخودسلبریتیهاهستندنهآنکهدعوتشدهباشندتاازمهارتوحرفهخودصحبتکنند.ترکیبحواشیزردبامسائلیازجملهبازیوگپوگفتهایطنزآمیزوپخشآندرساعاتپربینندهتلوزیونباعثبرجستهسازیبیشتراینمسئلهمیشود.بنابرایننبایدانتظارداشتکهباوجودترویجچنینفرهنگیدرفضایرسانهملیمردمدرفضایمجازیبهدنبالپیرویوالگوگیریازسلبریتیهانباشند.شماهمحتمادرهنگامعبورازخیابانهایشهرواتوبانهابابیلب وردهاییباچهرهسلبریتیهایبرخوردداشتهایدکهدرکناریکمحصولبهعنوانسفیرآنبرندیاچهرهتبلیغاتیآنحضوردارند.اینمسئلهدراروپاوآمریکاتحتعنوانCelebrityBrandingموضوعیجاافتادهوبهعنوانیکیازمنابعمالیستارههایمشهورشناختهمیشودامااینکهاینموضوعدرکشورماایراندارایچهجایگاهیستمحلتاملاست.درایرانازسال1358تاسال1382استفادهازسلبریتیهادرتبلیغاتممنوعوتنهایکیازشرکتهایتولیدکنندهچرمبهصورتمحدودازجمشیدهاشمپوربرایتبلیغاتدرحدبروشوروکاتالوگدرتبلیغاتبرندخوداستفادهکردهبود.اماامروزهشاهداستفادهازعلیکریمیبرایتبلیغاتهودکنوود،رضاکیانیانبرایتبلیغاتدمنوشوجمشیدمشایخیبرایتبلیغاتیکشرکتکولرگازیو…هستیموشایدازخودپرسیدهباشیمچرا؟ماهیتمسئلهبهطورکلیامریمثبتوکمککنندهبهصنعتتبلیغاتبرایهربرنداستاماسوالاصلیاینجاستکهتاچهاندازهبیناستفادهازاینسلبریتیهاوماهیتآنبرندارتباطوجوددارد؟آنچهکهقصدصحبتراجعبهآنرادارمایناستکهنوعفضاونوعمدیریتاینعرصهدرداخلکشوربهگونهایستکهبهابتذالچهرههایسلبریتیمیانجامد.

سلبریتی و صدا و سیما

به طور مستقیم رسانه ملی خود را در شرایطی قرار داده است که گویی نبود سلبریتی در برنامه های تلوزیونی اساسی در برنامه سازی ایجاد می کند. با حضور در تلویزیون به طور مثال می توان به شخصیت های کلاه قرمزی اشاره کرد که با فاصله گرفتن از تلوزیون با کاهش مخاطب و فراموشی روبه رو شد و پس از بازگشت به فضای رسانه ای بود که احیا شد.این نیاز متقابل می تواند فرصتی داشته باشد. مناسب برای استفاده از ظرفیت های هر دو سو برای بردن فضا به سمت و سویی درست باشد اما آنچه که می تواند آن را در بین شبکه های ملی در جذب چهره های برآمده از فضای مجازی، دامن زدن به شهرت سطحی و منایع شهرت در آنها باشد. که جز هدر رفت بودجه و افزایش بی سابقه دستمزد سلبریتی ها فایده دیگری ندارد.
ما اگر می‌توانیم به چه هدفی خود را به سمت سلبری خود ببریم که در ایجاد این فضای نادرست نقشی نداشته باشیم و به این نکته اشاره کنیم که از لطف نیست که سلبریتی ها از جنس خوب و آرزومند آن هستند و چه از جنس حشو و چه چیزهایی هستند. همیشه در تمام دوران ها مورد توجه مردم بوده اند و این توجه به نیازهای زیستی انسان ها در پیدا کردن الگو و قهرمان زندگی شخصی و … دارد و سلبریتی آن چیزی را عرضه می کند که مردم خواهان آن هستند باید بدانند که مردم ما را. به دنبال چه چیزی هستند و چه عواملی باعث شده تا به دنبال آن باشند چرا که فرهنگ شهرت فراتر از مردم به مردم مشهور و در عنایت به ارزش های جمعی و نمایش رابطه بین انتظارات و واقعیت های زندگی انسان هاست.



اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!