آیا آب به غیر از جامد، مایع و گاز، حالت چهارمی هم دارد؟ هر چند وقت بار ممکن است گزارش‌هایی از مزایای آب هگزاگونال (شش ضعلی) که به آن ارائه شود. آب ساختاریافته یا آب «ناحیه‌ی منع‌شده» (EZ) هم گفته می‌شود ببینید. چند هفته پیش وب سایت پوش که متعلق به کورتنی کارداشیان (سلبریتی آمریکایی) شروع به تبلیغات برای «فیلتر آب ساختاریافته» به قیمت ۲ هزار و ۵۰۰ دلار کرد.

چند روز پیش حتی مجله‌ای استرالیایی باسابقه‌ی سیدنی مورنینگ هرالد ماجرا وارد شد و مقاله‌ای درباره‌ی محیط زیست ساختاریافته برای سلامتی منتشر کرد. این مقاله حذف شده است. جو آدتونجی، رسانه‌ی کانورسی و استاد شیمی می‌گوید آب نویسنده ساختاریافته و نسبت‌داده‌شده به آن «یاوه‌گویی است».

آب ساختاریافته چیست؟

آب ساختاریافته ریشه در مشاهدات جرالد پولاک، استاد مهندسی زیستی در دانشگاه واشینگتن دارد. او مطالعه‌ی رفتار آب در نزدیکی سطح هیدروفیل (آب‌دوست) بود. سطح هیدروفیل از موادی ساخته شده است که بسیار به آب دارند.

پولاک شد آب اجسامی مانند ریزکره‌های پلاستیکی، نمک و حتی مولکول‌های رَزانه را از ناحیه‌ای نزدیک به سطح بسیار هیدروفیل دور می‌کند. توضیح جرالد پولاک برای رفتار مشاهده شده است که در آن «ناحیه‌ای منع‌شده» تغییر می‌کند.

با این که مولکول های آب از دو اتم هیدروژن و یک اتم ساخته شده اند (فرمول معروف H۲O)، پولاک عقیده دارد آب EZ دارای یک اتم هیدروژن و یک اتم اضافی است (با فرمول H۳O۲). به گفته‌ی جرالد پولاک این تغییر در تعداد اتم‌ها باعث ایجاد بار الکتریکی منفی می‌شود و یک آرایش شش ضلعی شبکه‌های لایه‌ای از اتم‌ها در آب می‌کند.

سطح هیدروفیل در سلول‌های بدن انسان نیز وجود دارد و به همین دلیل برخی از افرادی را که می‌توانند کارشناس خطاب کنند، گفته‌اند آب ساختاریافته «طبیعی‌تر» از آب معمولی است و بنابراین باید برای سلامتی افراد متعددی باشد.

ادعاهای غیردقیق علمی

مقاله حذف شده سیدنی مورنینگ هرالد شامل مصاحبه با مجله فردی به نام راب گورلی بود که خودش را متخصص علم علم آب معرفی می‌کرد. او در مصاحبه‌اش ادعاهای متداول زیادی درباره آب ساختاریافته شده کرد؛ از جمله این‌که آب ساختاریافته طبیعی‌تر است، بسیار منفی است، سریع‌تر از آب معمولی وارد سلول‌های ما می‌شود و دارای سلامت پرتعداد دیگری برای انسان است.

در مقاله‌ی مجله‌ی سیدنی مورنینگ هرالد به سوابق کاری راب گورلی اشاره نشد، بااینحال جست‌وجویی سریع نشان می‌دهد گورلی «دانشمند ارشد» شرکتی به نام فیون است. حوزه فعالیت این شرکت چیست؟ درست حدس زدید، فروش دستگاههای ساختاردهی آب. با نگاهی به ادعاهای مطرح شده توسط راب گورلی میفهمیم برخی از این گفته‌ها محتمل به نظر میرسند، اما بقیه آن‌ها ادعاهایی مضحک دارند.

می‌دانیم که آب در نزدیکی سطح تماسی که دارای ماده‌ای متفاوت است، رفتار متفاوتی با خود نشان می‌دهد، زیرا دیگر صرفاً با سایر مولکول‌های آب در حال حاضر نیست. کشش سطحی نمونه های آشنا از این پدیده است. همچنین می‌دانیم که آب در حالتی که به فضای بسیار کوچک محدود شده است، رفتاری متفاوت دارد، اما در بررسی یک‌میلیاردم متر است.

درنتیجه هیچ دلیلی وجود ندارد که بخواهیم فورا به یافته‌های تجربی جرالد پولاک درباره رفتار آب در «ناحیه‌ای منع‌شده» شک کنیم. یافته‌های پولاک واقعاً جالب است به نظر می‌رسند و از آن‌ها توسط بقیه محققان هم مشاهده شده است. بااینحال توضیحی که پولاک برای رفتار متفاوت آب ارائه می دهد، هیچ پشتوانه علمی ندارد.

بهدنبال اتمها

فرض کنید آب به هر نحوی از حالت H۲O به حالت H۳O۲ دربیاید. محاسبات ساده نشان می دهد که پس از تبدیل شدن به دو مولکول H۲O به یک مولکول H۳O۲ یک اتم هیدروژن اضافی باقی می‌ماند. در حالت عادی انتظار داریم که این هیدروژن در قالب گاز H۲ خودش را نشان دهد. از طرف دیگر، واکنش نیازمند این است که بتواند از هوا وارد کند. یک آزمایش ساده نشان می دهد که هیچ یک از این دو اتفاق نمی دهد.

جو آدتونجی می‌گوید آب ساختاریافته با تمام ویژگی‌های جالبش «نمی‌توان چیزی جز H۲باش.»

پولاک در هیچ نشریه علمی معتبری که بر اساس داوری همتای ساختاری H۳O۲ را مطرح کرده و صرفاً یک‌سری توضیحات برای شرح یافته‌های تجربی منتشر شده ارائه شده است. ساختاری شش ضعلی که پولاک به H۳O۲ نسبت اگر در همان حالت باقی بماند نمی‌تواند به شکل مایع جریان پیدا کند.

آب هیچ حافظه‌ای ندارد

آب را در «ناحیه‌ای منع‌شده» فرض کنید، دارای ساختار خاصی است. آیا می‌توان چنین آبی را در بطری ریخت، به‌گونه‌ای که خواص خود را حفظ کرد؟ تمام شواهد نشان می‌دهند که پاسخ این سؤال منفی است.

در آب دارای pH خنثی (یعنی آبی که نه اسیدی است و نه قلیایی)، معمولاً یک مولکول در هر یک میلیارد مولکول دارای یک هیدروژن اضافی است که از مولکول دیگری جدا شده و این امر باعث ایجاد یک یون می شود. +اچ۳O با بار مثبت و یک یون OH با بار منفی می‌شود.

پروتونهای اضافی (+ح) که باعث ساخت +اچ۳O می‌شوند بسیار پرتحرک‌اند و با سرعت بالا از یک مولکول به مولکولی دیگر جهش می‌کنند. این فرآیند سریع انجام می شود که هیدروژن در یک مولکول آب 1000 بار در هر ساعت با اتم هیدورژن مولکولی دیگر می شود.

مقالات مرتبط:

به‌علاوه، جاذبه‌های در بین اتم‌های کوتاه در یک مولکول و اتم‌های هیدروژن در مولکول کناری ایجاد می‌شود که آن را «پیوند هیدروژنی» خطاب می‌سازد. این پیوندهای هیدروژنی در آبِ مایعی که در اتاقی تنها به مدت «میلیون میلیونیم ثانیه» دوام می‌آورند.

حرکت سریع اتم‌های هیدروژن و تولید و انهدام پیوندهای هیدروژنی بدین معنی است که هر ساختاری در آب ساختاریافته خیلی سریع متلاشی می‌شود. در واقع آب تا حد زیادی در عرض چند پیکوثانیه همسایه‌های خود را فراموش کرده و در چند میلیون ثانیه هیدروژن خود را عوض کرده است. این دلیل وجود آب است.

آزمایش‌هایی که با استفاده از پالس‌های لیزری شدید با هدف برای هم‌سازی ساختار آب انجام می‌شوند و نشان می‌دهند که ساختار آب در چند پیکوثانیه بهبود می‌کند. بنابراین هر ساختار حجیم آب که با ساختار معمولی فرق داشته باشد فقط چند میلیونیم یک میلیونیم دوام می‌آورد.

ادعاهای هر کسی را باور نکنید

با در نظر گرفتن همه این مباحث، چه نتیجه‌ای می‌توانیم بگیریم؟ به‌طور خلاصه، عملاً امکان ندارد که از آب معمولی بخرید، به غیر از آن آب کنید. می‌توانید تغییر دهید، می‌توانید در یونها و گازهای محلول تغییر ایجاد کنید، اما امکان تغییر دادن خود وجود ندارد.

شیادانی که به ادعای تفسیری آب ساختاریافته می‌فروشند از جملاتی شبه‌علمی که از نگاه علم بی‌معنا و در بهترین حالت نتیجه‌ای اشتباه آزمایش‌های پولاک یا سوءاستفاده از این آزمایش‌ها، استفاده می‌کنند. پولاک خودش از اکثر شرکت‌هایی است که آب می‌فروشند دور می‌کند، چون خودش شرکتی دارد که آب می‌فروشد. این شرکت محصولات زیادی را می‌فروشد که یکی از آن‌ها «فیلتر آب بدون فیلتر» است.

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!