پیشبینی می‌شود که امسال جمعیت جهان از هشت میلیارد نفر عبور کند. سازمان ملل متحد اخیراً تاریخ این اتفاق را ۱۵ نوامبر ۲۰۲۲ (۲۴ آبان ‌۱۴۰۱ خورشیدی) تعیین کرده است. بااین‌حال هیچکس نمی‌تواند روز موعود را با دقت کامل و قطعیت پیش‌بینی کند.

از دهه‌های 1960 میلادی و در زمانی که جمعیت کل جهان برای اولین بار به سه نفر رسید، از هر نقطه عطف جدید گذشت و یک پله‌سالی از افراد دیگر در جمعیت‌های مختلف ثبت شد. تاریخچه‌های گذشته و کنار هم گذاشتن آماروارقام شاید طبیعی است که تصور کنیم که بتوانیم به پله‌های جمعیتی 9 میلیون نفری برسیم و بعد از آن 10 میلیون نفر چیزی غیرقابل قبول و قطعی است. این در واقع دقیقاً همان چیزی است که در آخرین پیش‌بینی‌های جمعیت سازمان ملل و اداره سرشماری ایالات متحده آمریکا نیز در اخبار و تحلیل‌های گوشه‌کنار دنیا به آن‌ها اشاره می‌کند.

مقاله مرتبط:

اما در این میان هم هستند که از دریچه های دیگری به موضوع رشد جمعیت زمین نگاه می کنند. در واقع با عبور از نیم هشت نفر از افراد، شاید بد نباشد که یک امکان دیگر را هم در نظر بگیریم: این احتمال که جهان شاید هرگز به جمعیت ۱۰ میلیون یا حتی ۹ نفر نفر نرسد. با توجه به این که مشکلات عمده جمعیتی جهان نه توده‌های جمعیتی رو به رشد هستند، بلکه از کوچک‌تر شدن جمعیت (از حیث جمعیت) و جمعیت پیری سرچشمه می‌گیرند. به طوری که پیری جمعیت و کاهش آن، تعداد بیشتری کار را نیز در پی خواهد داشت.

معمولاً در داستان‌های پیش‌پا‌افتاده و برخی فیلم‌ها که حرف از کاهش جمعیت یا کوچک‌تر شدن جوامع انسانی در میان می‌آیند، سازندگان و نویسندگان را پیدا می‌کنند که این اتفاق را به دلخواه و دور از ذهن یا عجیب و غریب می‌زنند. شاید تعابیری مانند جنگ اتمی، برخورد یک سیارک به زمین یا مسائلی از این دست در صدر عناوین مورد علاقه‌های بسیاری باشند.

اما در قرن بیست‌ویکم و با استناد به اعداد و ارقام و حالاتی که در دست داریم، ما اساساً درمورد هجوم سیارک‌ها یا سنگ‌های زمین، تهاجم بیگان فضایی یا سناریوهای آخرالزمانی صحبت نمی‌کنیم. می شوند!)، در واقع در اینجا با پیش بینی های جمعیتی ساده از برخی از مواردی که در سراسر جهان وجود دارند، نرخ رشد در جهان به سرعت در حال کاهش است و ما با افزایش نرخ رشد به طور قابل توجهی می توانم کمتر از یک نسل بهجت برسد. جمعیت انسان در تمام تاریخ حضورش روی سیاره برسیم.

توسعه سریع

در توسعه سریع، تقویت بهداشت و آموزش به نرخ باوری پایین تر منتهی می شود

پیش‌بینی‌های سازمان‌های شناخته‌شده‌ترین پیش‌بینی‌ها در این فهرست می‌شوند. مجموعه‌های دیگر از پیش‌بینی‌ها هم در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این پیش‌بینی‌ها توسط جمعیت‌شناس ولفگانگ لوتزتحت نظارت مرکز جمعیتشناسی وگنشتاین دانشگاه وین ارائه شده است. آقای لوتز مدیر این مجموعه است و برخی از کارهای آن‌ها در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است.

سطح تحصیلات در افراد به باروری تأثیر می‌گذارد و این در محاسبات سازمان ملل نادیده گرفته می‌شود.

برپایه‌ای این پیش‌بینی‌ها، اوج جمعیت انسانی کره زمین نزدیک‌تر (از نظر زمان پیش رو) و کمتر (از نظر سقف متصور) است. نگاهی به مفروضات واقع در پس‌بینی‌ها نشان می‌دهد که آن‌ها به نکته یا تحلیل غیرقابل قبول یا نامعقولی در خود دارند و از همین روی، ممکن است آن‌ها را جدی بگیرند.

لوتز در توضیح خود از وجود دو سؤال بزرگ برای اهل فن یاد می‌کند. به‌باور آن توجه به این دوسوال می‌کند که آیا می‌توان به این دوسویه پیوستن پیش‌بینی‌های لوتز و مرکز مدیریتش را بیشتر کرد یا پیش‌بینی‌های متداول و معروف سازمان ملل.

  • پرسش نخست این است که نرخ باروری با چه سرعتی در کاهش یافتن؟

پرسش مهم دیگر به چین و با باروری بسیار پایینی مربوط می‌شود که برخی گزارش‌ها نرخ باروری در آن‌ها رو به بهبود بوده است.

  • بااین‌حال پرسش اصلی این است که در صورت افزایش سرعت در این کشور، این بهبود با چه نرخی رخ خواهد داد؟

سازمان ملل متحد را با استفاده از فرآیندهای تاریخی برای هر کشور، و محاسبه میزان عملکرد در شرایط دیگر در گذشته، مورد پراجکشن یا برون‌یابی قرار می‌دهد. لیمن استونمدیر تحقیقات شرکت مشاوره جمعیتی Demographic Intelligence، این روش‌شناسی را با تحلیل تکنیکال در مقایسه با می‌کند: روشی برای جست‌وجوی الگوهای تاریخی و پیش‌بینی احتمال تکرار آن‌ها.

درمقابل، پیش‌بینی‌های ویتگنشتاین علاوه بر توجه به الگوهای تاریخی، تلاش هم می‌کند تا به این پرسش پاسخ دهد که چرا افزایش می‌دهد یا کاهش می‌دهد. یک عامل بزرگ و به‌نظر تأثیرگذار است که در مدل‌های سازمان ملل رسمی گنجانده نشده، سطح تحصیلات است. به بیان ساده از آنجاکه مردم و به‌ویژه زنان در قیاس با گذشته‌ها فرصت‌های بیشتری برای ادامه تحصیل دارند، خانواده‌های کوچک‌تری نیز خواهند داشت و تعداد فرزندان کمتری به دنیا خواهند آورد.

در این راستا، ولادیمیرا کانتورووا جمعیت‌شناس سازمان ملل توضیح می‌دهد که سازمان ملل متحد به‌طور ضمنی بر ارزش‌یابی پدیده‌هایی مانند توسعه، شهرنشینی از روش‌های آموزش آب و هوای بارداری متکی است. ارزیابی‌های سازمان ملل بر داده‌های تاریخی متکی است که دوره‌های مشابه را پشت سر گذاشته‌اند.

باروری آفریقا

سازمان ملل پیش‌بینی می‌کند که جمعیت آفریقا از 1.3 نفر امروز به 3.9 میلیارد نفر تا پایان افزایش می‌یابد.

سناریوی پایه‌ای ویتگنشتاین پس از محاسبه تأثیر فاکتور آموزش،پیش‌بینی می‌کند که جمعیت آفریقا در آن دوره زمانی به ۲.۹ میلیون نفر می‌رسد. در سناریوی دیگری از ویتگنشتاین، که از آن به‌نام سناریوی «توسعه سریع» یاد می‌کنند، جمعیت آفریقا تا پایان قرن جاری میلادی تنها به ۱.۹ میلیون نفر می‌رسد.

عبارت «توسعه سریع» ویتگنشتاین نکته مهم در پی دارد: این پیش‌بینی به‌معنی نابودی و افول انسان‌ها نیست. بلکه برای این پیش‌بینی بهداشت و آموزش به‌سادگی بهبود می‌یابد، جهانی با امنیت انسانی بهتر شکل می‌گیرد و مرگ‌ومیر هم کاهش می‌یابد و افزایش متوسطی از رخ می‌دهد.

دنی دورلینگاستاد جغرافیا در دانشگاه آکسفورد مشخص می‌کند که این خوش‌بینی هم بی‌جا نیست. دورلینگ مجموعه‌ای از مقالات و کتاب‌ها در مورد اینکه آیا پیش‌بینی‌های سازمان ملل عملی خواهد شد یا خیر، به رشته تحریر ارائه شده است. آخرین مورد از نوشته های او یک متن خوشبینانه است: «کاهش سرعت: پایان شتاب بزرگ؛ و اینکه چرا این کاهش برای سیاره، اقتصاد و زندگی ما خوب است». دورلینگ اشاره می کند:

به‌طور کلی وضعیت سلامتی به سرعت در حال بهبود، ارائه آموزش به چشمگیری در حال تقویت و کیفیت مسکن نیز در حال افزایش است.

حوزه دیگری که پیش‌بینی‌های سازمان ملل در آن متفاوت است، افزایش باروری است. طبق پیش‌بینی سازمان ملل نرخ باروری بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۳۰ در ۵۰ کشور (و همچنین ۱۴ منطقه و وابستگان آن‌ها) افزایش می‌یابد. بزرگ‌ترین کشور در میان آن‌ها چین است؛ در جایی که سازمان ملل انتظار دارد نرخ باروری در آن به آرامی در بازه‌های زیادی از سال‌های باقیمانده‌ای که در این دوره افزایش می‌یابد.

خانم کانتوروا از سازمان ملل اشاره می‌کند که پیش‌بینی‌های باروری روندی دارد که الگوی مشابهی را تجربه کرده‌اند. به‌عنوان مثال، اروپای غربی پس از دهه‌های ۱۹۹۰ شاهد افزایش نرخ باروری بود، در سال‌های اخیر دوباره به آرامی کاهش یافت.

آیا چنین حدسی می تواند خیلی خوش بینانه باشد؟ به‌هرصورت باید در نظر داشت که چین برای معکوس کردن سیاست‌های تک فرزندی خود را بکار گرفته است.

جمعیت چین

در آن سو دکتر لوتز فرضیه تله باروری پایین را پیشنهاد کرده است. در این فرضیه که در آن‌ها نرخ باروری کمتر از 1.5 فرزند در هر زن کاهش می‌یابد، مشکل زیادی در بازگشت به سوی نرخ بالاتر می‌دهد. شاید به این دلیل خانواده‌های تک فرزندی یک هنجار پذیرفته‌شده و مطلوب برای افرادی که می‌توانند رشد کنند. اونی مانند ژاپن یا کره جنوبی را مثال می‌زند. نرخ باروری در کره جنوبی به 0.8 فرزند رسیده است و این رقم برای ژاپن چیزی حدود 1.3 است. به‌باور لوتز، از این نرخ‌ها بیرون می‌آید و به نرخ باروری بالاتر برای این ممالک هم راحت نیست.

مقاله مرتبط:

لوتز درمورد قرنطینه‌ای دوساله‌ای نیز صحبت می‌کند. به‌باور او با وجود همه‌ی مقاله‌ها و زنی‌ها در مورد اینکه اگر مردم مجبور باشند در خانه بمانند، ممکن است گمان کنم و فراغتشان برای ایجاد رابطه و فرزند بیشتر شود، اما در عمل به نظر نمی‌رسد که دو سال همه‌گیری جهانی باعث می‌شود که در خانه بمانند. باشد. در واقع، این کاملاً برعکس بوده است، به دلیل نگرانی مردم، کاهش قابل توجهی است. وقتی نگران آینده هستید که بچه، منتظر می‌مانید.»

بحث‌های جالبی در مورد این کشور آمریکا در آینده چقدر خواهد بود، اما این موضوع، عامل محرک بزرگ و متفاوت در پیش‌های جهانی برشمرده نمی‌شود.

سازمان ملل با کنار هم قرار دادن تمام این عوامل می‌کند که جمعیت جهان در دهه‌های ۲۰۵۰ میلادی به بیش از ۱۰ میلیون نفر می‌رسد. این در حالی است که در سناریوی پایه ویتگنشتاین، جمعیت زمین در سال ۲۰۷۰ به اوج ۹.۶۷ میلیارد رسیده و به‌دنبال آن کاهش خواهد یافت. طبق سناریوی توسعه سریع ویتگنشتاین هم جمعیت جهانی در سال ۲۰۵۰ به ۸.۷ میلیارد نفر رسید.

به‌باور استون «همه‌ی این گروه‌ها انتخاب‌های متفاوت اما قابل احترامی درمورد پیش‌بینی انجام می‌دهند. من دوست دارم بگویم یک راه ساده برای حل آن وجود دارد. این است که فرضیات معقول می‌تواند به جاهای بسیار متفاوت منتهی شود.»

سیاستگذاران بهتر است در فرض رشد بیپایان جمعیت انسانی فروتن باشند. این تنها یکی از حالات ممکن برای آینده است که جهان باید آن را آماده کند. لوتز در پایان گفت:

در نهایت، جمعیت کل یک عدد بی معنی است. مهم این است که ببینیم که این افراد چه کاری انجام می‌دهند، چه مهارت‌هایی دارند، و اینکه آیا غذا را به اندازه کافی برای خوردن دارند یا خیر.

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!