آموزش و پرورش در کنار همدیگر و با عمل کردن به اقداماتی محقق می شود، که برای آن برنامه ریزی های جامع و مدونی انجام شود. برنامه سالانه و تقویم اجرایی، به اجرای هرچه صحیح تر برنامه ها و وظایف پرسنل مدرسه کمک شایانی می کند. در نظر داشته باشید که هر فردی که در آموزشگاه فعالیت می کند اعم از مدیر، معاونین، معلمان و … وظایفی بر عهده دارند که مدرسه را به اهداف مشخص شده نزدیک کنند. بهتر است بدانید که تقویم اجرایی دبیرستان با تقویم اجرایی دبستان مسلما تفاوت هایی دارد که این مورد در عملکرد و فرآیند های مختلف نمود پیدا می کند. اجرای صحیح و طبق برنامه تقویم اجرایی و برنامه سالانه کمک شایانی به پیشرفت مدرسه در حوزه های علمی، فرهنگی، هنری و … می کنند. حتی در نظر داشته باشید که اگر این برنامه ها به صورت جدی دنبال شوند، استعداد و توانمندی بسیاری از دانش آموزان نیز شکوفا می شود.

برنامه هایی که در طول سال باید در مدارس انجام شوند، در قالب برنامه سالانه و تقویم اجرایی زمانبندی و اجرا می شوند. این برنامه ها باید طبق قوانین و مقررات آموزش و پرورش انجام شود. از طرفی این برنامه ها باید بخشنامه ها و آیین نامه های مختلف و مرتبط را در نظر داشته باشند. برای مثال باید گفت که در این برنامه ها برای مدیر وظایفی در طول سال تحصیلی تعریف می شود که مسلما تفاوت هایی با وظایف یک معاون آموزشی دارد. در سال های اخیر برنامه های سالانه نسبت به سال های گذشته تفاوت هایی داشته است. در نظر داشته باشید که در برنامه های جدید، سند چشم انداز بیست ساله آموزش و پرورش را در نظر گرفته اند. فراموش نکنید که سند تحول بنیادین تمامی تغییرات لازم در تقویم های اجرایی و برنامه های سالانه را در نظر گرفته است. این موارد برای پیشروی آموزشگاه ها به سمت هدف تعیین شده، در راستای پیشرفت علمی و فرهنگی تدوین شده اند.

در سال های پیشین تقویم اجرایی و برنامه سالانه یک روتین خاص را دنبال می کرد که این موضوع در سال های اخیر با تغییراتی انجام شده است. پژوهشگران فعال در زمینه مدیریت آموزشی به دنبال تغییرات مثبت در نظام آموزشی کشور هستند که در این مورد به معیار های فرهنگی، ملی و مذهبی توجه ویژه ای شده است. برای مثال در برنامه سالانه 1401-1402 یکی از مواردی که در نظر گرفته شده است، تربیت دانش آموز تراز انقلاب اسلامی است که نمونه شاخص آن را شهید حسین فهمیده تعریف کرده اند. این شیوه نامه نشان می دهد که علاوه بر مسائل آموزشی و علمی در کشور، باید دیگر موضوعات نیز مد نظر قرار بگیرند. برنامه سالانه بر اساس بخشنامه ارسالی از آموزش و پرورش تدوین می شود. در این راستا مدیر مدرسه می تواند از معاونان و معلمین مدارس کمک بگیرد. در این مسیر هر کدام از پرسنل مدرسه موظف هستند که برنامه خود را تا پیش از شروع سال تحصیلی به مدیر آموزشگاه تحویل دهند.

همانطور که اشاره شد باید افرادی که در یک آموزشگاه فعالیت می کنند باید پیش از شروع سال تحصیلی برنامه سالانه خود را تدوین کنند. در این مورد افراد زیر موظف هستند که طبق بخشنامه های ارسالی آموزش و پرورش برنامه سالانه خود را تنظیم و تدوین کنند. در تدوین برنامه سالانه پرسنل مدارس هیچ تفاوتی میان مدارس دولتی، نیمه دولتی، هیئت امنایی، غیر انتفاعی و نمونه دولتی در همه مقاطع تحصیلی نیست. همه افراد موظف هستند که برنامه سالانه را به مدیر مدرسه مربوطه تحویل دهند.

  • معاون آموزشی آموزشگاه
  • معاون پرورشی آموزشگاه
  • معاون اجرایی آموزشگاه
  • مشاور مدارس متوسطه اول و دوم
  • معاون عمومی آموزشگاه
  • معاون فناوری آموزشگاه های متوسطه اول و دوم
  • آموزگاران مقاطع ابتدایی و پیش دبستانی
  • دبیران مدارس مقاطع متوسطه اول و دوم
  • مربیان درس ورزش در مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم
  • سرپرست خوابگاه مدارس دارای خوابگاه

برنامه سالانه و تقویم اجرایی دانش آموزان مقاطع ابتدایی و راهنمایی بر اساس طرح های مختلفی تنظیم و تدوین می شوند. دو طرح تدبیر و تعالی از جمله طرح هایی هستند که برنامه سالانه مدارس بر اساس آن تنظیم می شود. در نظر داشته باشید که از انواع برنامه های اجرایی که در تمام مدارس مقاطع ابتدایی و متوسطه مشترک است، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • برپایی مراسم صبح گاهی یا مراسم آغازین
  • مسائل مربوط به امور حسابداری و مالی
  • بهبود وضعیت فروشگاه و بوفه مدرسه
  • توجه ویژه به بهداشت به خصوص آب خوری و سرویس بهداشتی در مدارس

تمامی مدارس باید در راستای برنامه سالانه و تقویم اجرایی حرکت کنند

این برنامه ها در تمامی مدارس با جزئیات بسیاری اجرا می شوند. در نظر داشته باشید که اصولا در نظام آموزشی و تربیتی، مقطع ابتدایی به عنوان یک مقطع حساس و تاثیرگذار شناخته می شود. به همین دلیل به برنامه سالانه ابتدایی باید یک توجه ویژه شود. تاثیر پذیری دانش آموزان از معلمان، معاونان و مدیر مدارس را در این مقطع نمی توان نادیده گرفت. حتی دانش آموزان در این مقطع تحصیلی و سنی در بسیاری موارد از معلمان خود بیشتر حرف شنوی دارند. به همین دلیل این یک ظرفیت برای مدرسه محسوب می شود که از این طریق می تواند دانش آموزان را در جهت مثبت حرکت دهد و به پیشرفت مدرسه نیز کمک شایانی کند. مدارس زیر موظف هستند که برنامه سالانه و تقویم اجرایی خود را تا پیش از شروع سال تحصیلی تدوین نمایند:

  • تمامی آموزشگاه های دولتی مقطع ابتدایی پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های دولتی مقطع متوسطه اول پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های دولتی مقطع متوسطه دوم پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های نیمه دولتی مقطع ابتدایی پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های نیمه دولتی مقطع متوسطه اول پسرانه و دخترانه
  • تمامی اموزشگاه های نیمه دولتی مقطع متوسطه دوم پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های هیئت امنایی مقطع ابتدایی پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های هیئت امنایی مقطع متوسطه اول پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های هیئت امنایی مقطع متوسطه دوم پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های نمونه دولتی مقطع متوسطه اول پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های نمونه دولتی مقطع متوسطه دوم پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های شاهد مقطع ابتدایی پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های شاهد مقطع متوسطه اول پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های شاهد مقطع متوسطه دوم پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های تیزهوشان مقطع متوسطه اول پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های تیزهوشان مقطع متوسطه دوم پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های استثنایی مقطع ابتدایی پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های حرفه ای مقطع متوسطه پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های قرآنی پسرانه و دخترانه
  • تمامی آموزشگاه های فنی حرفه ای و کاردانش مقطع متوسطه دوم پسرانه و دخترانه
📷تفاوتتقویماجراییوبرنامهسالانه

تمامی این آموزشگاه ها و کادر آموزشی و اجرایی آن ها موظف هستند برنامه سالانه و تقویم اجرایی خود را داشته باشند و در اجرا نیز به آن پایبند باشند. البته تفاوت هایی میان تقویم اجرایی و برنامه سالانه وجود دارد که از جمله تفاوت های این دو مورد می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • برنامه سالانه در واقع از جمله برنامه هایی است که در تمامی مدارس اجرا می شود و اصولا به صورت یکسان اجرا می شوند.
  • در برنامه سالانه در نظر داشته باشید که مدیر باید با هماهنگی شورای مدرسه فعالیت های مختلف را انجام دهند.
  • از جمله اقداماتی که در برنامه سالانه اجرا می شود می توان به حوزه های علمی و آموزشی، فرهنگی و هنری، عمرانی و … اشاره کرد.
  • در تقویم اجرایی باید مناسبت های مذهبی و سیاسی در نظر گرفته شوند و طبق همان مناسبت ها برنامه هایی اجرا شود. در این مورد می توان به برنامه هایی مانند دهه فجر، روز دانش آموز، جشن نیکوکاری و … اشاره کرد.
  • در تقویم اجرایی یکی از برنامه هایی که تعریف شده است، برگزاری انتخابات انجمن اولیا و مربیان است.
  • در برنامه سالانه باید شاخص های عملی و فرهنگی مدرسه طبق امکانات موجود پیشرفت داشته باشد.
  • در تقویم اجرایی مدارس از دیگر فعالیت هایی که هر آموزشگاه موظف به انجام آن است، برگزاری آزمون های ورودی برای مدارس خاص مانند مدارس نمونه دولتی و تیزهوشان است. این مدارس در مقاطع متوسطه اول و متوسطه دوم دانش آموزان را پذیرش می کنند.

مدارس استثنایی و حرفه ای

در مورد برخی مدارس مانند مدارس استثنایی نیز باید تقویم اجرایی و برنامه سالانه متناسب با ظرفیت دانش آموزان تدوین شود. این مدارس پذیرای دانش آموزانی هستند که از نظر ذهنی و جسمی دارای محدودیت هایی می باشند.

تدوین برنامه های جامع و کامل برای این دانش آموزان در مدیریت آموزشی نیازمند ملاحظاتی است که پژوهشگران و محققان این حیطه باید آن را در نظر داشته باشند. این برنامه ها باید به ارتقای دانش آموزان از نظر سطح آموزشی کمک کند. اگر تاکید کنیم که برنامه های تدوین شده برای این دانش آموزان باید از حساسیت بیشتری برخوردار باشد اغراق نکرده ایم. مدارس استثنایی در مقطع ابتدایی پذیرای دانش آموزان هستند. در مقطع متوسطه این مدارس به نام مدارس حرفه ای شناخته می شوند. مدیران و معاونین و کادر آموزشی این مدارس باید حساسیت بیشتری در برنامه ریزی داشته باشند. محدودیت ها باید در تدوین تقویم های اجرایی در نظر گرفته شوند.

برنامه سالانه و تقویم اجرایی مدارس استثنایی باید به صورتی باشد که برای دانش آموزان باید این شرایط خاص هیچ گونه تنش و استرس ایجاد نشود. در این راستا سطح سلامت روان دانش آموزان باید مد نظر قرار بگیرد. در این مورد باید در نظر داشته باشید که ایجاد یک محیط شاد و مفرح برای این دانش آموزان از مسائلی است که باید در برنامه ریزی این آموزشگاه ها لحاظ شود. توجه به شرایط دانش آموزان استثنایی چه در مقطع ابتدایی و چه در مقطع حرفه ای باید به عنوان یک اصل در نظر گرفته شود. امکانات این مدارس نیز با سایز مدارس باید تفاوت هایی داشته باشند که امر یادگیری را تسهیل نماید. در مدیریت آموزشی این دانش آموزان با توجه به شرایطی که دارند، در دسته بندی های متفاوتی قرار می گیرند.

همانطور که در پاراگراف های قبل اشاره شد برنامه سالانه و تقویم اجرایی مدارس تفاوت هایی با هم دارند. در نظر داشته باشید کیفیت و کمیت اجرای این برنامه ها نیز در مقاطع و مدارس مختلف با هم تفاوت هایی دارند. برای مثال مدارس غیر انتفاعی و مدارس هیئت امنایی برای برخی از پروژه های آموزشی و حتی عمرانی می توانند عملکرد بهتری داشته باشند. این در حالی است که بسیاری از مدارس ابتدایی با مشکل مالی مواجه هستند. در این مورد باید گفت بسیاری از مدارس دولتی در مقاطع مختلف نمی توانند بسیاری از برنامه ها را با کیفیت قابل قبولی اجرا نمایند. به همین دلیل بیشتر تمرکز مدارس دولتی بر روی مسائل آموزشی و درسی است. این در حالی است که مدارس غیر انتفاعی و هیئت امنایی می توانند برنامه های دیگری را برای دانش آموزان برنامه ریزی و اجرا نمایند. فراموش نکنید که دانش آموزان استعداد های یکسان ندارند و همین موضوع در مدیریت آموزشی نیز لحاظ می شود.

📷تدوینتقویماجرایی

در این راستا، تقویم اجرایی مدارس و همچنین برنامه سالانه می توانند بسیار راهگشا باشند. مسابقه یا رقابت هایی که در میان دانش آموزان در مقاطع مختلف انجام می شود در رشته های فرهنگی، هنری و ورزشی متفاوتی است. همین موضوع به مرور می تواند استعداد های دانش آموزان را در حوزه های مختلف نمایان کند. در نتیجه می توان گفت یک برنامه ریزی مدون و جامع با لحاظ اولویت بندی ها می تواند در این مسیر هم کادر مدرسه را یاری نماید و هم برای دانش آموزان مفید فایده باشد. در واقع می توان گفت تقویم اجرایی و برنامه سالانه می تواند یک چشم انداز از فعالیت های یک ساله مدرسه را ارائه دهد. در این مورد برای طراحی یک برنامه ریزی دقیق و منسجم باید نکاتی را مد نظر قرار دهید. از جمله این موارد می توان به نکات زیر اشاره کرد:

  • برای طراحی و تنظیم تقویم های اجرایی و برنامه های سالانه، خلاقیت داشته باشید و ایده های نو و بدیع را به کار بگیرید.
  • در نگارش یک تقویم اجرایی دبستان و برنامه سالانه ابتدایی باید توانمندی و ظرفیت دانش آموزان این مقطع را در نظر بگیرید.
  • تقویم اجرایی دبیرستان و برنامه سالانه دوره دبیرستان دوره اول و برنامه سالانه دبیرستان دوره دوم نیز باید با توجه به استعداد های دانش آموزان تدوین شود.
  • در طراحی تقویم اجرایی و برنامه سالانه، به جزئیات دقت کنید و این کار را با نظم و اصولی انجام دهید.
  • تدوین تقویم های اجرایی را کاملا بی طرفانه انجام دهید و در این مورد باید تمرکز بالایی به خرج دهید.

مقاطع تحصیلی

تمامی افرادی که در یک آموزشگاه در هر مقطعی فعالیت می کنند، باید دارای برنامه سالانه جامعی باشند که تمامی فعالیت های آن ها را پوشش دهد. از جمله می توان به مدیر، معاون آموزشی، معاون پرورشی، معاون اجرایی و … اشاره کرد. در ادامه به این موارد اشاره خواهیم داشت. هر کدام از این افراد پیش از طراحی و تدوین یک برنامه سالانه و تقویم اجرایی باید نکاتی را لحاظ کنند. از جمله این نکات می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • برنامه باید طبق اهداف آموزشی آموزشگاه و همچنین با توجه به مقطع تحصیلی تدوین و تنظیم شود.
  • در برنامه تدوینی یک مدیر یا معاون باید مسائل و امورات مدرسه طبق اولویت بندی لحاظ شود.
  • برای هر قسمت از برنامه ای که تدوین می کنید، باید اطلاعات جامع و کاملی داشته باشید. این موضوع در مدیریت آموزشی بسیار حائز اهمیت است.
  • در تدوین و تنظیم این برنامه ها باید از منابع اطلاعاتی معتبر استفاده کنید. برای این منظور می توانید از روش های مختلف جمع آوری اطلاعات استفاده نمایید.
  • تمامی ابعاد حوزه فعالیت خود را در نظر بگیرید. اگر در حوزه خود تجربه زیادی ندارید، می توانید از افراد با سابقه کمک بگیرید.
  • شما باید قادر باشید برای برنامه ای که تدوین می کنید، یک تحلیل حرفه ای و اصولی ارائه دهید. این موضوع باعث می شود که به تحقق اهداف آموزشگاه کمک بسیاری کنید.

پیشنهاد می شود در مورد یک تقویم اجرایی تمامی نکات فوق را به صورت سوال از خود بپرسید. به این صورت متوجه خواهید شد که چه نکاتی را در نظر گرفته اید و چه نکاتی را فراموش کرده اید. در ادامه به صورت خلاصه در مورد برنامه سالانه معاون پرورشی، برنامه سالانه معاون آموزشی و برنامه سالانه مدیر توضیحاتی ارائه خواهیم داد.

معاون پرورشی

معاون آموزشی یک مدرسه را می توان پس از مدیر مدرسه، مهمترین رکن آموزشگاه محسوب کرد. همانطور که از نام این ردیف شغلی مشخص است، یک معاون آموزشی در حیطه آموزش و امورات درسی فعالیت های خود را انجام می دهد. اهداف آموزشی که یک معاون آموزشی برای پیشرفت مشخص می کند، ممکن است به صورت کامل به مرحله اجرا نرسند. همین موضوع خود می تواند به عنوان یک آسیب شناخته شود. اما اگر بخواهیم در مورد آسیب شناسی این مسئله صحبت کنیم، باید اشاره کنیم که برخی اوقات عدم همکاری والدین و حتی کادر آموزشی مدرسه با معاون آموزشی می تواند بر روی مسئله یادگیری و آموزش تاثیر سوء داشته باشد. از طرفی یکی دیگر از مشکلاتی که به خصوص مدارس دولتی با آن مواجه هستند، کمبود بودجه در حوزه آموزش است. این موضوع یک برنامه ریزی دقیق می طلبد که معاون اجرایی بتواند با تمام تلاش های خود و همکاری کادر مدرسه و دانش آموزان، مدرسه را به اهداف مورد نظر نزدیک کند.

از جمله مواردی که باید در برنامه سالانه معاون آموزشی آن را در نظر گرفت، موارد زیر هستند.

  • تهدید های موجود در حیطه آموزشی را شناسایی کنید. برای مثال یک اپیدمی مانند کرونا به عنوان یک تهدید بر روی یادگیری دانش آموزان اثرات منفی داشت.
  • فرصت ها را از دست ندهید. یک معاون آموزشی برای آموزش هر چه بهتر دانش آموزان باید فرصت های مناسب را شناسایی کند.
  • در برنامه ریزی آموزشی نقاط مثبت و منفی آموزشگاه و کادر مدرسه را باید لحاظ کرد. برای مثال طبق برخی تجارب، یک معلم ممکن است در آموزش کوتاهی کند. این را می توان به عنوان نقطه منفی در آموزش محسوب کرد. از طرفی ایجاد بستر فضای مجازی برای تسهیل در امر یادگیری و رفع اشکال دروس مختلف در ساعات خارج از آموزشگاه می تواند یک نقطه مثبت و حتی فرصت شناخته شود.
  • لیست مالی از طرح و امکانات آموزشی را تهیه کند و به مدیر آموزشگاه تحویل دهد.
📷برنامهاجراییمعاونآموزشی

مدیر مدرسه را می توان اصلی ترین فرد یک آموزشگاه محسوب کرد. برنامه سالانه مدیر را در واقع می توان یک رکن اساسی برای پیشرفت در مدرسه شناخت. یک برنامه ریزی هدفمند و دقیق می تواند یک مدرسه را در هر مقطعی که باشد چه دبستان و چه دبیرستان، به اهداف خود نزدیک کند. در نظر داشته باشید که در مدیریت آموزشی، مدیر آموزشگاه کلیدی ترین نقش را در یک مدرسه دارد. هر فعالیتی در مدرسه باید طبق نظر مدیر و با هماهنگی او انجام شود. این فعالیت ها می توانند آموزشی و یا فرهنگی و هنری باشند. یک مدیر در مدرسه فعالیت هایی را به صورت مستقیم انجام می دهد و یا اینکه بر فعالیت سایر معاونین و کادر آموزشگاه نظارت دارد. از جمله وظایف یک مدیر که باید در برنامه اجرایی خود در نظر داشته باشد، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • یک مدیر باید در حل مشکلات آموزشی، فرهنگی، پرورشی و عمرانی مدارس تلاش های لازم را انجام دهد.
  • گزارش های لازم را در مورد مدرسه در زمان مشخص به آموزش پرورش منطقه یا شهرستان ارسال نماید.
  • جلسات دبیران و معاونان و همچنین جلسات اولیا و مربیان را در طول سال تحصیلی برگزار نماید.
  • لیست حق الزحمه کارکنان را به آموزش و پرورش منطقه و یا شهرستان ارسال نماید.

منبع: خاص فایل تقویم اجرایی

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!