اندازه محله مدار پایین زمین اکنون به‌طوررسمی دو برابر شده است. ۳۱ اکتبر (حدود ۱۰ روز پیش)، چین آخرین قطعه از ایستگاه فضایی جدید تیان‌گونگ خود را نیز به فضای پرتاب کرد و بدین‌ترتیب ساخت این پروژه بزرگ را به‌پایان رساند.

ماژول آزمایشگاهی ۱۸ متری با نام منگ‌تیان (منگتیان به‌معنای «رؤیای بهشت») به‌طور وسیعی از آزمایش‌های علمی را می‌توان پذیرفت و اکنون این فرصت را برای ایستگاه‌های تیان‌گونگ فراهم می‌سازد که بیش از شش نفر را در آن واحد در خود جای دهد. گفتنی است که ایستگاه فضایی چینی درحال‌حاضر میزبان فرمانده چن دونگ و دو فضانورد دیگر است.

رویدادهای بعدی رویدادی چشمگیر برای برنامه فضایی به‌سرعت روبه‌پیشرفت چین می‌شود. چینی‌ها درصدد ساخت پایگاه روی ماه، استقرار ماه‌نورد، ارسال سطح‌نشین‌ها و مدارگردهای جدید به مریخ هستند. تکمیل ایستگاه‌های تیان‌گونگ از جنبه‌های دیگر هم مهم است: این سکونتگاه مدارک اولین همسایه بلندمدت ایستگاه‌های ایستگاه بین‌المللی (ISS) از زمان خارج‌شدن ایستگاه‌های میر روسیه در سال ۲۰۰۱ به‌شمار می‌آید.

چین بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۹، دو نمونه آزمایشی تیانگونگ را به فضای ارسال کرد. اما هیچکدام از آن‌ها دیگر در مدار زمین قرار ندارد. فابیو ترونچتیاستاد حقوقی در دانشگاه بی‌هنگ در پکن، می‌گوید استقرار ایستگاه فضایی برای چین مهم است. زیرا از آنجاکه تا پایان عمر ایستگاه فضایی بین‌الملل دیگر از فاصله‌ای دیگر، ممکن است روزی برسد که فقط یک سکونتگاه فضایی، آن هم ایستگاه فضایی چین باشد در مدار زمین وجود داشته باشد.

هدف برنامه فضای چین این است که تیان‌گونگ را برای ۱۰ تا ۱۵ سال آتی در فضای نگاه دارد. چینی‌ها امکان‌هایی را برای افزایش طول عمر این ایستگاه‌ها و تداوم حضورش در فضا در نظر گرفته‌اند. ایستگاه‌های بین‌المللی که اندازه‌های بسیار بزرگ‌تر دارند و ایالات متحده، آژانس فضایی اروپا، روسیه و سایر همکاران آن را اداره می‌کنند، ممکن است تا سال ۲۰۳۰ بازنشسته شود. این واپسین تاریخی است که دولت باید از تمدید مأموریت ایستگاه در سال گذشته به آن داده شود.

افزون‌براین، اوایل سال جاری میلادی و با آغاز جنگ، روسیه تهدید کرد که تا سال 2024 به‌دلیل تنش‌های ژئوپلیتیکی ادامه‌دار که پس از تهاجم این کشور به این کشور رخ داده است، از مشارکت در ایستگاه‌هایی خارج می‌شود. اما تحلیلگران فضایی درحال‌حاضر انتظار دارند که روسیه نیز مانند سایر همکاران تا سال ۲۰۳۰ به حمایت خود از فعالیت ISS ادامه دهد.

در طول تاریخ بشر، فعالیت‌های مرتبط با اکتشافات فضایی و پروازهای فضایی سرنشیندار زیر سلطه ایالات متحده آمریکا و ایالات متحده (ازجمله اروپا و کانادا و ژاپن) و روسیه بوده‌اند. در سالهای اخیر، حضور روسیه در فضا به مرور کمرنگ شده است. اما چین اکنون با اتکا به خود و پیشرفتش درمقایسه‌با طرح‌های پیشین، به‌سرعت موفق شد که روسیه و ایالات متحده در چند دهه پیش انجام دادند.

آماده‌سازی ایستگاه تیان‌گونگ (از راه‌اندازی اولین نسخه از دو نمونه آزمایشی) در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، ساخت تیان‌گونگ فقط ۱/۵ سال به‌طول انجام شد. ماژول اصلی به‌نام تیان‌ها در آوریل ۲۰۲۱ (بهار ۱۴۰۰) پرتاب شد و اولین فضانوردان هم در ژوئن همان سال (اوایل تابستان ۱۴۰۰) وارد شدند. ماژول بعدی در ژوئیه ۲۰۲۲ (اوایل مرداد) ارسال شد و به‌دنبال آن، آخرین ماژول از مجموعه ماژول‌های برنامه ریزی شده نیز هفته قبل به فضا رفت.

ایستگاه Tشکل با دو ماژول آزمایشگاهی متصل به هسته، از نظر شبیه به ایستگاه میر است. میر ایستگاه فضایی نام‌آشنا و پیشگامانه‌ای بود که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۹۰ فعالیت می‌کرد. به گفته یان ازبورگمهندس هوافضا در شرکت رند، کوچکترین تیان‌گونگ‌تر از ایستگاه‌های فضای بین‌المللی است، در آن برخی از ویژگی‌های رفاهی برای سرنشینان وجود دارد که سکونت‌پذیری و درنتیجه، بهره‌وری فضانوردان را بهبود می‌بخشد. ازجمله به‌هم‌ریختگی کمتر، تجهیزات بی‌سیم بیشتر به‌جای کابل کشی سنتی و مایکروویو در فضا.

آمریکا درقبال چین در تضاد با سالهای سنتی جنگ سرد است

آزبورگ مشخص می‌کند که ممکن است برنامه فضایی چین در آینده تلسکوپ‌نبردی را نیز به این مکان مرتبط کند. ممکن است خود را احتمالاً بزرگ‌تر نکند. شکل تمانند ایستگاه تیان‌گونگ ممکن است گزینه‌های پیش رو برای گسترش یا افزایش حجم کلی ایستگاه را محدود کند.

همچنین، برخی از عوامل مانند نیاز به مدیریت مصرف برق و حذف گرمای هدررفته ممکن است چنین کاری را محدود کنند. درمقابل ISS ساختار خرپایی و آرایه‌های خورشیدی عظیم دارد و در طول سال‌ها، دستخوش توسعه‌های حجمی متعددی است. همه مونتاژ تمام این تجهیزات سال‌ها زمان برد و مستلزم پرتاب‌های متعدد بود.

ایستگاه‌های چینی ایستگاه فضایی بین‌ترین فرصت‌هایی برای مشارکت ارائه می‌دهند. سایر ارسال‌کنندگان می‌توانند از این طریق آزمایش‌هایشان و شاید بعدتر فضانوردانشان را به تیان‌گونگ کنند. درحال‌حاضر، تیان‌گونگ میزبان آزمایشی مربوط به عربستان سعودی است و پژوهشگران مؤسسات اروپایی و سایر آزمایش‌ها درباره موضوعات مختلف، از انفجار پرتوهای گاما در فضای پزشکی و ساعت‌های اتمی، پیشنهاد کرده‌اند.

ناگفته نماند شرکای تجاری چین ممکن است با پرتاب ماموریت‌های ترابری در برنامه تیان‌گونگ مشارکت کنند. ماریسا هرونمحقق سیاست فضایی در رند و همکار ازبورگ می‌گوید:

ایستگاه فضایی بین‌المللی که پیوسته به همکاری و حمایت شرکای خود وابسته است، چین اولویت‌های متفاوتی برای تیان‌گونگ دارد. چینی‌ها احتمالاً نشان‌دادن رهبری چین و بینیازیشان از وابستگی به آژانس‌ها و شرکت‌های فضایی دیگر کشورهای دیگر خواهند بود.

مقاله مرتبط:

احتمالاً خودتان نیز شریک باشید که ناسا یکی از اینها باشد. آژانس فضایی آمریکا قانونی به نام متمم وولف که در سال ۲۰۱۱ در قانون تصویب شد، از همکاری با چین در پروژه‌های فضایی منع شده است. متمم مراکز فضایی آمریکایی را به دلیل نگرانی‌های موجود درباره امنیت ملی، از همکاری با شرکت‌ها و آژانس‌های چینی باز می‌دارد.

این سیاست ایالات متحده تغییر موضع مهمی درمقایسه‌با با سابقه‌های همکاری موجود میان دو اَبَرقدرت دنیا در روزگار جنگ سرد است. سالیانی که ناسا و همتایانشان در شوروی با وجود اختلافات سیاسی، گاهی نیز باهم روی پروژه‌های فضایی کار می‌کردند.

روسیه نقش خاصی در پروژه ایستگاه فضایی چین ایفا نخواهد کرد

ناسا برای ایستگاه‌های جایگزین فضای بین‌المللی، در حال سرمایه‌گذاری روی طرح احتمالی برای ایستگاه‌های فضای تجاری است که در سال ۲۰۲۰ پرتاب سه خواهد شد.

درحال‌حاضر، شرکت خصوصی آکسیوم اسپیس ساخت ماژولی جدید برای ISS است. ناسا و شرکایش نیز می‌خواهند ایستگاه فضایی قمری‌ای به نام Gateway را تا این اواخر به‌عنوان بخشی از برنامه آرتمیس مونتاژ کنند.

راک لنگ مارس

موشک لانگ مارچ ۵بی، حامل ماژول آزمایشگاه فضایی منگ‌تیان، از سایت پرتاب فضایپیمای ونچانگ در استان هاینان در جنوب چین ارسال شده است.

انتظار نمی‌رود که روسیه نقش مهمی در مأموریت‌های تیان‌گونگ ایفا کند. روسکاسموس (آژانس فضایی روسیه) اوایل سال جاری اعلام کرد ماژول‌هایی برای ایستگاه رئیس جدید در اوایل سال ۲۰۲۸ پرتاب خواهد کرد. اگر در عمل بعید است این اتفاق بیفتد.

تکمیل تیان‌گونگ نشان می‌دهد که دیگر نمی‌توانم از چین صرفاً به‌عنوان بازیگری در حال پیشرفت در عرصه فضای یاد کرد. آن‌ها اکنون یکی از چند قدرت مطرح در این زمینه می‌شوند؛ چنین جایگاهی طبعا مسائلی نیز خواهد داشت. چینی‌ها مانند دیگر قدرت‌ها هستند، اکنون باید با مشکل اساسی روبه‌رو شوند و فکر کنند به حال آن‌ها: مدیریت تکه‌های جداشده موشک‌های ارسال‌شده به فضا.

اکثر کشورهای یا از موشک‌های چندبارمصرف بهره می‌برند یا سعی می‌کنند بدنه موشک‌های خود را با ذخیره مقدار سوخت به‌نحوی دفع کنند که امکان کنترل‌شده آن در جوّ زمین فراهم شود. تضمینی خطرناک می‌کند که بقایای موشک‌ها در مدار پایین زمین قرار نمی‌گیرند و ماهواره‌ها و ایستگاه‌های فضایی را چنین نمی‌کنند و به طور مستقیم روی زمین نمی‌افتند.

مقاله مرتبط:

بااین‌حال، تمام بوسترهای موشک لانگ مارچ که آژانس فضایی چین برای نصب ماژول‌های ایستگاه تیان‌گونگ از آن‌ها استفاده می‌کنند، به‌گونه‌ای خارج از کنترل سقوط می‌کنند. یکی از آن‌ها در اقیانوس هند در نزدیکی مالدیو سقوط کرد.

همچنین موشکی که ماژول آزمایشگاه ون‌تیان را در ماه ژوئیه با خود به فضا برده بود، دو هفته بعد به مجموعه‌های فضایی سرگردان، درنهایت در مالزی و اندونزی به زمین رسید و بقایای موشک پرتاب نیز در اقیانوس آرام افتاد.

برایان ویدنمدیر برنامهریزی در بنیاد جهان امن، اندیشکده غیرحزبی مستقر در برومفیلد کلرادو، میگوید چین با پرتاب هفته گذشته، انتخاب کرد که با استفاده از روشهای کنترل شده، کنترل شود. کاری که تقریباً همه پیشرفته‌تر فضایی در این مرحله انجام می‌شود.

ویدن اشاره می‌کند که هر چند هیچ قانونی در عرصه بین‌الملل وجود ندارد که دولت ملزم به انجام مسئولیت‌ها در قبال‌های فضایی کند، چین عضو پیمان پذیرش مسئولیت فعالیت‌های فضایی سازمان ملل است. طبق این پیمان، اگر موشک‌های چین باعث آسیب شوند یا در هر نقطه از زمین شوند، این کشور مسئول خواهد بود.

به‌باور دیوید بورباخکارشناس امور امنیت ملی در کالج جنگ نیروی دریایی در نیوپورت رود آیند، شرکت چینی مانند ایالات متحده آمریکا و روسیه دارای فضای نظامی فراوانی هستند، ایستگاه فضایی تیان‌گونگ چیزی به آن‌ها اضافه نمی‌شود. ایستگاه چین نیز مشابه ISS و میر، هدف نظامی ندارد و اساساً برای تحقیقات علمی طراحی شده است.

ایستگاه چینی‌ها یک بازوی رباتیک دارد و روی کاغذ، می‌تواند یک کاغذ آمریکایی را بگیرد. باوجوداین، بورباخ یاد می‌کند که اگر کسی واقعاً چنین کاری را انجام دهد، شاید بهتر باشد ماهواره‌های کوچک و پنهان کار بسازد. زیرا چنین چیزی بسیار هوشمندانه‌تر از جستجو برای حرکت‌دادن ایستگاه فضایی غول‌پیکرتان به‌منظور شکار ماهواره کوچک کشور رقیب خواهد بود. از دیدگاه آزبورگ، تکمیل تیان‌گونگ پیامدهای ژئوپلیتیک شرکت برای ایالات متحده آمریکا دارد. او میگوید:

دیگر نمی‌توانیم این موضوع را بدیهی بپنداریم که تنها بازیگر اصلی در فضای خودمان هستیم. این برای ما، ایالات متحده آمریکا و متحدانش، مانند تلنگری است تا توپ را رها نکنیم.

منبع