این روزها، فضای اینترنت ایران با پیاده‌سازی SafeSearch و جست‌وجوی امن اجباری در موتور جست‌وجوی گوگل و بینگ دوباره ملتهب شده است. SafeSearch قابلیتی است که گوگل برای ایجاد محیطی نسبتاً امن در اینترنت برای کودکان در نظر گرفته شده و فعال کردن آن برعهدهی والدین است تا کودکان خود را دربرابر تهدیدات آنلاین محافظت کنند.

اما در ایران این قابلیت به‌طور اجباری و به صورت پیش‌فرض برای همه کاربران فعال می‌شود که به‌گفته‌های عیسی زارع‌پور، وزیر ارتباطات، نتیجه‌ی خواسته‌های خانواده‌ها بوده است. بااین‌حال، در نظرسنجی زومیت درباره اجباری شدن جست‌وجوی امن گوگل و بینگ، ۸۷.۴۷ درصد از ۴۷۶۴ شرکت‌کننده با اجرای این طرح مخالف بود.

از آن سو، خبر همکاری ایران و روسیه برای توسعه گزینه‌های اپلیکیشن‌های غربی، رفع فیلتر یاندکس در ایران و قطعی موقت اینترنت ثابت در تهران به دست هم داد تا ویدئوی کوتاهی از صحبت‌های جنجالی علی فروغی، مدیر شبکه سوم سیما بعد از چهار سال. دوباره در توییتر بین کاربران دست‌به‌دست می‌شود.

او در این ویدئو مدعی است که کتابچه راهنمای سرچ گوگل یا همان به‌طوری که دستی تنظیم می‌کند و اینطور مثال می‌آورد که وقتی استفاده می‌کند عکس برج میلاد را جست‌وجو می‌کند، گوگل بنا به انتخابی به او «ده تا چیز مهم‌ساز» هم می‌دهد.

برخی معتقدند این طرز فکر زمینه‌ساز تصمیم دولت برای فعال کردن اجباری SafeSearch است تا از کاربران دربرابر آسیب‌پذیری با نتایج «مسئله دار» محافظت کند. اما آیا این ادعا درست است؟

وقتی برای آشنایی با سازوکار موتور جست‌وجوی گوگل به سند آن مراجعه می‌کند، همان چند کلمه ابتدایی عبارت اول پاسخ ما را مشخص می‌کند:‌.

جستجوی گوگل یک موتور جستجوی کاملاً خودکار است

گوگل موتور جستوجوی خود را تمام خودکار معرفی می کند و توضیح می دهد که فرآیند جست وجو در وب سایت ها و اضافه کردن اطلاعات آن ها به پایگاه داده شده توسط برنامه ها و بات هایی به نام خزنده وب (Web Crawler) انجام می شود.

گوگل سازوکار موتور جستوجوی خود را در سه مرحله توضیح می دهد که به طور کامل توسط الگوریتم ها و بات ها انجام می شود: خزیدن در اینترنت، ایندکس کردن وب سایت ها، نمایش نتایج به کاربر.

خزنده‌های گوگل، بات‌های وب کاملاً خودکاری هستند که تصویر ارتشی از عنکبوت‌ها را در ذهن تداعی می‌کنند. این‌بات‌ها طبق برنامه‌های منظم در سطح اینترنت پخش می‌شوند و به‌جست‌وجوی وب‌سایت‌های جدید و به‌تازگی منتشر شده می‌گردند تا آن‌ها را به موتور جست‌وجوی گوگل اضافه کنند.

درباره‌ی سازوکار این بات‌ها در مقاله‌ی خزنده وب چیست و چگونه کار می‌کند؟ به طور کامل توضیح داده شده است اما به طور کلی، این بات‌ها بر الگوریتم هستند که به‌طور مرتب به‌روز می‌شوند و از مجموعه‌ای عظیم از رایانه‌های مستقر در گوگل برای پیدا کردن URLها و جدید بسیج می‌شوند.

جمع آوری اطلاعات وب سایت ها برعهده های خزنده های وب گوگل است

بعد از مرحله خزیدن و جمع آوری کاملاً خودکار اطلاعات، نوبت ایندکس کردن فرا می‌رسد. در این مرحله، برنامه های گوگل با پردازش و آنالیز متنی و تگ های کلیدی از عبارات عنوان و متن های جایگزینی که برای تصاویر و ویدئوها نوشته شده اند، سعی می کنند از وب سایت شما دربیاورند استفاده کنند. مثلاً این برنامه‌ها به گوگل در فهم اینکه زومیت یک وب‌سایت فناوری است، کمک می‌کند تا نتایج مرتبط را به کاربرانی که دنبال فناوری هستند، نشان دهند. به‌همین‌خاطر، متخصصان به صاحبان وب‌سایت‌ها توصیه می‌کنند در تعیین تگ‌ها و متن‌های جایگزین تصاویر، دقت زیادی به خرج دهند، چراکه گوگل عموماً این علائم مرتبط با نتایج جست‌وجو را می‌کند. مثلاً اگر برای تصویری از برج میلاد، متن برج آزادی را بنویسید، برنامه‌های گوگل ممکن است آن را در دسته‌ای عکس برج آزادی قرار دهد و زمانی که کاربر در جست‌وجوی تصویری از برج آزادی است، به اشتباه با تصویر برج میلاد روبه‌رو شود.

تمام اطلاعات جمع آوری شده توسط بات ها و آنالیز شده توسط برنامه های دیگر گوگل در گوگل ایندکس ذخیره شده می‌شوند که در واقع پایگاه داده‌های عظیمی است که در هزاران کامپیوتر میزبانی می‌شود. تمام منتشر شده در اینترنت به پایگاه داده‌های گوگل راه پیدا نمی‌کنند؛ مثلاً اگر وب سایت کیفیت پایینی داشته باشد یا خود صاحب وب سایت دسترسی خزنده‌های وب را بسته باشد، گوگل آن‌ها را در نتایج جست‌وجو نمی‌آورد.

مرتبط بودن نتایج با عبارت صدها فاکتور تعیین می‌شود

و درنهایت، که کاربر عبارت را در گوگل سرچ می‌کند، رایانه‌های گوگل وب‌سایت‌های این شرکت را برای پیدا کردن صفحات مرتبط جست‌وجو می‌کند و نتایجی را که کیفیت و ارتباط بیشتری را با درخواست کاربر دارند، نشان می‌دهند. مرتبط بودن نتایج با جست‌وجو شده عبارت صدها فاکتورهای مختلف می‌شود؛ از جمله موارد مکانی کاربر، زبان برای سرچ و دستگاهی که از آن جست‌وجو انجام می‌شود (دسکتاپ یا گوشی) استفاده می‌شود. برای مثال، نتایج جست‌وجوی «تعمیرگاه دوچرخه» در گوگل برای استفاده در پاریس و کاربر دیگری در هنگ‌کنگ متفاوت خواهد بود، زیرا گوگل با در نظر گرفتن موقعیت مکانی کاربر، تعمیرگاه نزدیک محل زندگی او را نشان می‌دهد.

درست است که گوگل فرشته نیست و این روزها به قدرت قدرت و نفوذ بی‌حدومرزش می‌پردازد. زیر ذره‌بین لوایح ضدانحصاری آمریکا قرار گرفته است؛ اما دستکاری تعمدی گوگل برای نشان دادن نتایج غیرمرتبط با جستوجوی کاربر خودکشی شغلی است که این غول دنیای فناوری را به‌خطر می‌اندازد. در واقع دلیل اینکه گوگل را نشان می دهد به‌سرعت رقبا را کنار زده و رهبری بازار جست‌وجوی اینترنتی را به دست می‌آورید، به‌خاطر کارآمدی الگوریتم‌ها و استفاده‌ها از تطبیق خود با خواسته‌های کاربر است. اگر گوگل قرار به‌جای نشان دهد آن‌چیزی که کاربر در جست‌وجویش است، «ده تا موضوع بود» را به او نشان دهد، بی‌شک اکنون محبوب‌ترین و معتبرترین موتور جست‌وجوی دنیا نبود.

اگر دوست داشتی امتیاز دادن یادت نره!